Η Επιστολή Προσφοράς και Αποδοχής που περίμενε η Άγκυρα 2,5 χρόνια για την αγορά 40 νέων F-16 από τις ΗΠΑ και τον εκσυγχρονισμό 79 ακόμα μαχητικών του τουρκικού στόλου, έφτασε και επίσημα στην Άγκυρα, όπως ανακοινώθηκε από το τουρκικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας.
Για τα τουρκικά F-16 αξιολογούνται ήδη από την Άγκυρα όπως ανακοινώθηκε, ενώ το τουρκικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει επαναλάβει αρκετές φορές ότι δεν έχει ενημερωθεί για «όρους» που συνδέονται με την πώληση.
Αναλύοντας το εν λόγω προσχέδιο επιστολής στο Κογκρέσο, που μπορεί να απέχει σημαντικά από το τελικό κείμενο, διπλωμάτες και αναλυτές εντοπίζουν συγκεκριμένα ζητήματα, βάση των οποίων οι «εγγυήσεις» που δίνονται είναι αρκετά γενικόλογες για να ικανοποιούν την Ελλάδα.
Πιο συγκεκριμένα η αναφορά στην ανάγκη να μην χρησιμοποιείται αμερικανικό αμυντικό υλικό «για τη διεξαγωγή στρατιωτικών δραστηριοτήτων εναντίον άλλων συμμάχων του ΝΑΤΟ» χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα γενικόλογη.
Όσον αφορά τις υπερπτήσεις και τις παραβιάσεις σημειώνεται ότι εφόσον υπάρξουν «επανειλημμένες εισβολές εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων ενός άλλου συμμάχου του ΝΑΤΟ», οι ΗΠΑ από την πλευρά τους «θα προσπαθούσαν να επιλύσουν διπλωματικά την κατάσταση». Και εάν αυτή δεν μπορεί να επιλυθεί μέσω της διπλωματικής οδού «θα χρησιμοποιήσουν πρόσθετα πολιτικά και οικονομικά εργαλεία για την επίλυση της κατάστασης- συμπεριλαμβανομένης εάν είναι απαραίτητο- της εφαρμογής διατάξεων σε σχετικές συμφωνίες μεταφοράς αμυντικού υλικού με την εμπλεκόμενη χώρα, για την αναστολή ή την ακύρωση του συνόλου ή μέρους της παράδοσης του σχετικού αμυντικού υλικού, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις των εν λόγω συμφωνιών».
Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι Ελλάδα και ΗΠΑ επίσης διαφωνούν για τον εναέριο χώρο, αφού για τις ΗΠΑ αυτός ταυτίζεται με τα χωρικά ύδατα, ενώ η Ελλάδα ορίζει τον εθνικό εναέριο χώρο της στα 10 ναυτικά μίλια. Με δεδομένο μάλιστα ότι το 2020 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε έκθεση του προς το Κογκρέσο υποστήριζε ότι «η έλλειψη οριοθέτησης συνόρων Ελλάδας-Τουρκίας σημαίνει ότι δεν υπάρχει σαφήνεια ως προς την έκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας και του αντίστοιχου εναέριου χώρου σε αυτές τις περιοχές, καθιστώντας αδύνατη οποιαδήποτε αξιολόγηση των συνολικών παραβιάσεων του εναέριου χώρου της Ελλάδας».
Ερώτημα είναι και τι σημαίνουν οι «νόμιμοι στρατιωτικοί σκοποί» που αναφέρονται στην επιστολή, έστω στο προσχέδιο, και πότε προβλέπεται η αναστολή ή ακύρωση κατά περίπτωση της πώλησης.
Ενώ τα αντανακλαστικά διπλωματών στην Ελλάδα έχει ενεργοποιήσει και η παράγραφος στην οποία – τουλάχιστον στο προσχέδιο και σύμφωνα με το δημοσίευμα – φέρεται να γίνεται αναφορά και σε σύσταση προς την Ελλάδα να μην προχωρά σε προκλητικές στρατιωτικές δραστηριότητες εναντίον άλλων συμμάχων του ΝΑΤΟ, άρα και της Τουρκίας, χρησιμοποιώντας τα F-35.
Προκλήσεις
Ακόμα και αν η Ελλάδα θεωρεί ότι η προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της δεν είναι προκλητική ενέργεια, προφανώς, δεν ισχύει το ίδιο και για το πώς εκλαμβάνει τις εκάστοτε ενέργειες η Άγκυρα, που υποστηρίζει αντίστοιχα ότι η Τουρκία έχει «δικαιώματα» σε συγκεκριμένες περιοχές.
Όπως επισημαίνουν άλλωστε έμπειροι διπλωμάτες το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ο εκάστοτε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, προστατεύουν τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον και κανενός άλλου. Και σε αυτό το ζήτημα οι ισορροπίες ήταν το ζητούμενο. Κάτι που το προσχέδιο της επιστολής, σύμφωνα με τις διαρροές, υπηρετεί απόλυτα. Αφήνοντας στο Κογκρέσο την ευχέρεια να δράσει ανάλογα με την πολιτική της εποχή που θα τεθεί – εάν τεθεί – ζήτημα. Άλλωστε η πώληση των F-16 στην Τουρκία ήταν κάτι που το Στέιτ Ντιπάρτμεντ από την αρχή ήθελε να προχωρήσει.
Ερντογάν και υπερπτήσεις
Ο τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά την επιστροφή του στην Τουρκία, μετά το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας στις 7 Δεκεμβρίου αναφέρθηκε στην πρόθεση του να βάλει τέλος στις υπερπτήσεις. Υπερπτήσεις και παραβιάσεις έχουν άλλωστε μείνει στο μηδέν – με ελάχιστες εξαιρέσεις – εδώ και ένα χρόνο, μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στην Τουρκία και την αλλαγή κλίματος, στις σχέσεις των δύο χωρών.