Έντονος διάλογος έχει ανοίξει γύρω από τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGTs) και τα φυτικά τρόφιμα που παράγονται μέσω αυτών, με οργανώσεις και φορείς καταναλωτών να εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο που βρίσκεται υπό διαμόρφωση.
Οι νέες τεχνικές επιτρέπουν παρεμβάσεις στο γενετικό υλικό των φυτών, με στοχευμένες τροποποιήσεις στο DNA, όπως μεταβολές ή αφαίρεση γονιδίων. Τα προϊόντα αυτά διακρίνονται από την πρώτη γενιά γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, καθώς δεν εισάγεται απαραίτητα γενετικό υλικό από άλλα είδη, όπως φυτά ή μικροοργανισμούς.
Σύμφωνα με τις επικριτικές τοποθετήσεις, τα φυτά της λεγόμενης Κατηγορίας 1 που παράγονται με τις συγκεκριμένες μεθόδους ενδέχεται να μην υπόκεινται σε πλήρεις ελέγχους πριν ή κατά τη διάθεσή τους στην αγορά, ενώ εγείρονται ερωτήματα και για το καθεστώς επισήμανσης, καθώς δεν αποκλείεται να μην αναγράφεται με σαφήνεια ότι πρόκειται για προϊόντα γενετικής τροποποίησης.
Ζητήματα διαφάνειας και ρύθμισης
Οι βασικές ενστάσεις που διατυπώνονται αφορούν τη διαφάνεια προς τον καταναλωτή, καθώς και την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την υποχρεωτική ενημέρωση σχετικά με τη σύνθεση των τροφίμων. Παράλληλα, τίθεται θέμα για την εφαρμογή της Αρχής της Προφύλαξης, σύμφωνα με την οποία προϊόντα με αβέβαιη επιστημονική αξιολόγηση θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυξημένη προσοχή.
Επιπλέον, οργανώσεις εκφράζουν ανησυχίες ότι ενδεχόμενη απελευθέρωση των συγκεκριμένων φυτών στο περιβάλλον θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλληλεπίδραση με ήδη υπάρχουσες καλλιέργειες ή άγρια είδη, χωρίς να έχει προηγηθεί επαρκής αξιολόγηση πιθανών επιπτώσεων.
Επιστημονικός και κανονιστικός προβληματισμός
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και η τεχνολογία CRISPR, η οποία χαρακτηρίζεται από τους υποστηρικτές της ως ακριβής και ταχεία μέθοδος γονιδιακής παρέμβασης. Ωστόσο, επικριτές υποστηρίζουν ότι ενδέχεται να προκαλούνται απρόβλεπτες γενετικές αλλαγές, ενώ εγείρονται ερωτήματα για την επάρκεια των υφιστάμενων μεθόδων ανίχνευσης και ελέγχου.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων δεν προβλέπονται εκτεταμένες μακροχρόνιες τοξικολογικές μελέτες, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες επιστημονικών και κοινωνικών φορέων.
Πολιτικές πιέσεις ενόψει ευρωπαϊκών αποφάσεων
Το ζήτημα έχει πλέον περάσει και στο πολιτικό επίπεδο, καθώς ενόψει επικείμενων αποφάσεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οργανώσεις καλούν τους ευρωβουλευτές να τοποθετηθούν με γνώμονα την προστασία των καταναλωτών, της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται επίσης ζητήματα όπως η ιχνηλασιμότητα των προϊόντων, η κατοχύρωση πατεντών, η δυνατότητα επισήμανσης, αλλά και η προστασία των τοπικών και ΠΟΠ προϊόντων, τα οποία θεωρούνται κρίσιμα για την ευρωπαϊκή αγροδιατροφική ταυτότητα.
Η συζήτηση γύρω από τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές αναμένεται να συνεχιστεί έντονα το επόμενο διάστημα, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην τεχνολογική καινοτομία, την αγροτική ανταγωνιστικότητα και τις ανησυχίες για ασφάλεια και διαφάνεια.