Σε τεντωμένο σκοινί ισορροπεί πλέον η ειρήνη στη Μέση Ανατολή, καθώς οι απειλές, εν μέσω των συνομιλιών στην Ελβετία και η άρνηση του Ισραήλ να αποχωρήσει από τον Λίβανο και να διακόψει τις επιθέσεις στη Χεζμπολάχ,«τορπιλίζουν» τις συνομιλίες που ξεκίνησαν ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν. Το Ιράν, σύμφωνα με τα ιρανικά ΜΜΕ, απειλεί να αποχωρήσει τελείως από τις συνομιλίες, θέτοντας επιτακτικά το θέμα του Λιβάνου, ενώ προειδοποιεί την Ουάσινγκτον για τις απειλές που εκτόξευσε ο Ντόναλντ Τραμπ, ότι οι στρατιωτικές δυνάμεις της χώρας είναι έτοιμες να αντιδράσουν.
Σε εκρηκτικό κλίμα ολοκληρώθηκε, χθες ο πρώτος γύρος των συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στο ελβετικό θέρετρο του Μπίργκενστοκ, με τον Αμερικανό Πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, να απειλεί ευθέως με επανέναρξη του πολέμου, την ίδια ώρα που ο Αντιπρόεδρός του, Τζέι Ντι Βανς, καθόταν για πρώτη φορά στο ίδιο τραπέζι με Ιρανούς αξιωματούχους.
Πάνω από τις διαπραγματεύσεις πλανιόταν η σκιά της ανακοίνωσης της Τεχεράνης ότι έκλεισε ξανά τα Στενά του Ορμούζ, βυθίζοντας τη νέα συμφωνία σε αβεβαιότητα. Οι επαφές στο θέρετρο, ιδιοκτησίας του μεσολαβητή Κατάρ, ήταν οι πρώτες που πραγματοποιήθηκαν υπό τους όρους του μνημονίου κατανόησης που συμφωνήθηκε πριν από μία εβδομάδα.
Το κείμενο προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την παύση κάθε εχθροπραξίας, μεταξύ άλλων και στον Λίβανο, στον οποίο το Ισραήλ εισέβαλε τον Μάρτιο. Το Ιράν, όμως, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσινγκτον δεν τήρησε τη δέσμευσή της για παύση των μαχών στον Λίβανο, ανακοίνωσε εκ νέου το κλείσιμο της θαλάσσιας οδού και ξεκαθάρισε πως οι συνομιλίες της Κυριακής δεν θα κάλυπταν ουσιαστικά ζητήματα, όπως το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Νέες απειλές του Τραμπ
Η προειδοποίηση του Αμερικανού Προέδρου ήταν κάθετη. «Το Ιράν πρέπει να σταματήσει αμέσως τους αδρά πληρωμένους πληρεξουσίους του στον Λίβανο από το να προκαλούν προβλήματα», έγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ σε ανάρτησή του στο Truth Social, προσθέτοντας: «Αν δεν το κάνουν, θα χτυπήσουμε το Ιράν πολύ σκληρά ξανά, ακριβώς όπως κάναμε την περασμένη εβδομάδα, πιο σκληρά!»,
Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όπου Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν παρουσία των μεσολαβητών του Κατάρ, ο Τζέι Ντι Βανς προσπάθησε να υποβαθμίσει τον αντίκτυπο της βίας στον Λίβανο, υποστηρίζοντας ότι τις τελευταίες ημέρες έχει σημειωθεί πρόοδος προς τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
«Αυτά τα πράγματα είναι πάντα λίγο μπερδεμένα», ανέφερε χαρακτηριστικά. Παρά την ανακοίνωση νέας εκεχειρίας στον Λίβανο την Παρασκευή (19/6), ελάχιστα σημάδια τερματισμού των μαχών υπήρξαν στο πεδίο. Το Ιράν δήλωσε το Σάββατο (20/6) ότι ως αποτέλεσμα έκλεισε ξανά τα Στενά του Ορμούζ, των οποίων ο αποκλεισμός για σχεδόν τέσσερις μήνες προκάλεσε τη μεγαλύτερη διαταραχή στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό στην ιστορία.
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αμφισβήτησαν αν τα Στενά του Ορμούζ ήταν όντως κλειστό, ωστόσο τα εμπορικά διαθέσιμα δεδομένα ναυσιπλοΐας έδειχναν άμεσο αντίκτυπο. Μόλις ένα μικρό δεξαμενόπλοιο διέσχισε τα Στενά του Ορμούζ με ενεργοποιημένους τους πομποδέκτες εντοπισμού θέσης μετά την ανακοίνωση του Ιράν, σε αντίθεση με τις δεκάδες πλοία των προηγούμενων ημερών, όταν η κίνηση είχε αρχίσει να επιστρέφει στα προπολεμικά επίπεδα. Το ιρανικό πρακτορείο Fars μετέδωσε, επικαλούμενο στρατιωτική πηγή, ότι δεν εκδίδονταν νέες άδειες διέλευσης μέχρι νεωτέρας.
Τι ζητά η Τεχεράνη
Η Τεχεράνη ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να αρχίσει η επόμενη φάση των συνομιλιών, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος, προτού τερματιστούν οι μάχες στον Λίβανο και προτού λάβει τα οικονομικά οφέλη που της υποσχέθηκαν.
Το μνημόνιο προβλέπει 60 ημέρες διαπραγματεύσεων για ζητήματα όπως ο περιορισμός του πυρηνικού προγράμματος με αντάλλαγμα την άρση των διεθνών κυρώσεων. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, σημείωσε ότι οι συνομιλίες της Κυριακής θα διαρκούσαν μόλις μία ημέρα και θα κάλυπταν αποκλειστικά την εφαρμογή του μνημονίου.
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι οι διαπραγματεύσεις μπορούν να αποτελέσουν ισχυρή βάση για οικονομική ανάπτυξη, σημειώνοντας ως πρώτο επίτευγμα την αποκατάσταση της πρόσβασης σε μέρος των ιρανικών οικονομικών πόρων.
Η κατάσταση στον Λίβανο
Επισημαίνεται ότι πάνω από 1 εκατομμύριο άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από τα σπίτια τους στον Λίβανο από τον Μάρτιο, εξαιτίας της ισραηλινής εισβολής. Την ίδια ώρα, οι λιβανέζικες Αρχές ανέφεραν 20 νεκρούς από ισραηλινά πλήγματα το Σάββατο , χωρίς ωστόσο να υπάρξουν άμεσες αναφορές για σοβαρή βία το πρωί της Κυριακής (21/6). Ο στρατός ανακοίνωσε ότι εξειδικευμένες μονάδες εργάζονταν ακόμη για την εξουδετέρωση ισραηλινών βομβών που δεν είχαν εκραγεί, βάρους έως και σχεδόν μίας τόνου, που είχαν ριχτεί σε νότιες πόλεις.
Eτοιμο το τελικό κείμενο
Σημαντική εξέλιξη στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον προανήγγειλε μέλος της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας, αποκαλύπτοντας ότι έχει ολοκληρωθεί το τελικό σχέδιο που αφορά τις εξαιρέσεις από τις αμερικανικές κυρώσεις στον πετρελαϊκό τομέα του Ιράν.
«Στις σημερινές διαπραγματεύσεις, συζητήσαμε το ζήτημα των παγωμένων περιουσιακών μας στοιχείων και τις ρυθμίσεις για την απελευθέρωσή τους», δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ο Χουσεΐν Γκουρμπανζάντεχ, μέλος της ομάδας του Ιράν που διαπραγματεύεται με τις ΗΠΑ.
Πρόσθεσε, δε, ότι οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην άρση των κυρώσεων που συνδέονται με τον ενεργειακό τομέα του Ιράν.
«Στην Ελβετία, συζητήσαμε την προσωρινή εξαίρεση από τις κυρώσεις για το πετρέλαιο και τα παράγωγά του και το τελικό σχέδιο πρότασης για το θέμα αυτό έχει ολοκληρωθεί».
Σύμφωνα με όσα μετέδωσαν ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, ο αξιωματούχος ανέφερε ότι το σχετικό κείμενο έχει πλέον οριστικοποιηθεί και ότι οι απαραίτητες άδειες αναμένεται να εκδοθούν στο προσεχές διάστημα.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ιρανική οικονομία, καθώς οι εξαιρέσεις από τις κυρώσεις θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να αυξήσει τις εξαγωγές πετρελαίου και να αποκτήσει ευρύτερη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Παρόμοιες ρυθμίσεις έχουν περιγραφεί σε προσχέδια συμφωνιών και μνημόνια κατανόησης που συζητούνται μεταξύ των δύο πλευρών τις τελευταίες εβδομάδες.
Αν και δεν έχουν δοθεί ακόμη λεπτομέρειες για το εύρος των εξαιρέσεων που θα χορηγηθούν, προηγούμενες αναφορές έκαναν λόγο για προσωρινές άδειες που θα επιτρέπουν την πώληση ιρανικού πετρελαίου και τη διευκόλυνση συναλλαγών που σχετίζονται με τη μεταφορά, την ασφάλιση και τη χρηματοδότηση των εξαγωγών.
Η πιθανή ενεργοποίηση των εξαιρέσεων αναμένεται να παρακολουθείται στενά από τις διεθνείς αγορές, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου όσο και τις τιμές της ενέργειας σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας.