Με τα φώτα της δημοσιότητας να είναι στραμμένα στην Αγκυρα, όπου διεξάγεται η κομβική Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, η Αθήνα τελεί σε εγρήγορση, καθώς καλείται να αποκωδικοποιήσει τα καινοφανή γεωπολιτικά δεδομένα που δημιουργούνται με ραγδαίους ρυθμούς τους τελευταίους μήνες στους κόλπους της Δυτικής Συμμαχίας.
Και μπορεί το σαφές ζητούμενο της Συνόδου να είναι η ενότητα, αφενός όμως η διακηρυγμένη, έστω σταδιακή, απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από την πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής άμυνας, αφετέρου η προσπάθεια της Τουρκίας να διεκδικήσει κεντρικό ρόλο στο υπό διαμόρφωση σύστημα ασφαλείας της Ευρώπης, προκαλούν διακριτό προβληματισμό στην ελληνική διπλωματία.
Η Αθήνα αναζητεί οδούς επιπλέον ενίσχυσης της δικής της θέσης ως αναπόσπαστο μέρος της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, επιχειρώντας παραλλήλως να διαχειριστεί τόσο το εκ νέου θετικό πλαίσιο που φαίνεται να διαμορφώνεται στις ευρωτουρκικές σχέσεις όσο και την έκδηλη κινητικότητα του Γενικού Γραμματέα της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε, ο οποίος διατείνεται, με κάθε ευκαιρία, ότι η Αγκυρα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα της ευρωατλαντικής άμυνας.
Οι ελληνικές θέσεις
Στο διπλωματικό επιτελείο του κ. Μητσοτάκη επικρατεί αισιοδοξία και στόχος είναι μια αν μη τι άλλο εποικοδομητική ελληνική παρουσία στην Τουρκία. «Τηρούμε στο έπακρο τις δεσμεύσεις μας ως νατοϊκός εταίρος, τόσο στις αμυντικές δαπάνες όσο και στο έτερο ζητούμενο της φετινής Συνόδου, δηλαδή την ανανέωση της αμέριστης στήριξης στην Ουκρανία» υπογραμμίζει στενός συνεργάτης του Πρωθυπουργού.
Επιπλέον αυτών, η Αθήνα θα επιμείνει στη γραμμή υπέρ της απρόσκοπτης συνεργασίας ΗΠΑ – Ευρώπης στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, με το Μέγαρο Μαξίμου και το υπουργείο Εξωτερικών να εκτιμούν πως ναι μεν οι Ευρωπαίοι οφείλουν να προωθήσουν τάχιστα το εγχείρημα της αμυντικής αυτονομίας, είναι όμως άτοπο να μιλάμε για πλήρη χειραφέτηση της Ενωσης από την Ουάσιγκτον.
Εκ των βασικών επιχειρημάτων της Ελλάδας είναι ότι συγκαταλέγεται στους εταίρους οι οποίοι δρουν, διαχρονικά, υπέρ των νατοϊκών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή, σε αντιπαραβολή προφανώς με την Τουρκία, η οποία με αποκορύφωμα την υπόθεση της προμήθειας των ρωσικών S-400, έχει κατά καιρούς ισορροπήσει στο τεντωμένο σκοινί μεταξύ Δύσης και Ανατολής.
Επιπροσθέτως και παρά τις όψιμες ανταλλαγές φιλοφρονήσεων μεταξύ του κ. Τραμπ και του Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και τις επικείμενες ενέργειες του Λευκού Οίκου προκειμένου να υποστηριχθεί η παραγωγή του τουρκικού μαχητικού KAAN με αμερικανικούς κινητήρες (παρακάμπτοντας εν μέρει τις κυρώσεις που ισχύουν έναντι της Αγκυρας), στην Αθήνα θεωρούν εαυτούς αν όχι ως προνομιακούς συνομιλητές, σίγουρα ως την ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που διαθέτει τις καλύτερες δυνατές σχέσεις με την Ουάσιγκτον, τόσο στο ανώτερο επίπεδο όσο και εντός των νομοθετικών σωμάτων.
Η ελληνική διπλωματία προτάσσει, πλέον, και την αναβάθμιση της ελληνοαμερικανικής συνεργασίας στον τομέα της Ενέργειας, ειδικά με τον Κάθετο Διάδρομο και τη συμφωνία για έρευνες της Chevron νοτίως της Κρήτης, γνωρίζοντας ότι η εν λόγω πτυχή της οικονομικής διπλωματίας ενδιαφέρει ιδιαιτέρως τον αμερικανικό πρόεδρο και δύναται να ενισχύσει έτι περαιτέρω τους δεσμούς Αθήνας – Ουάσιγκτον. Τα αντίστοιχα ισχύουν και ως προς τα εξοπλιστικά, σύμφωνα όμως με ασφαλείς πληροφορίες η αμερικανική πλευρά πιέζει την Αθήνα διεκδικώντας ακόμα μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς.
Το μεγάλο στοίχημα
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ευρωατλαντική συμμαχία βρίσκεται μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις. Και στο περίφημο Λευκό Παλάτι (Ακ Σαράι), το Προεδρικό Μέγαρο της χώρας όπου θα συναντηθούν οι 32 ηγέτες της Συμμαχίας, πιστεύουν ότι η Τουρκία σήμερα είναι σε θέση να διαδραματίσει τον απαραίτητο διαμεσολαβητικό ρόλο σε πολλαπλά μέτωπα.
Αλλά και να διεκδικήσει μια διακριτή θέση στην πολιτική ασφαλείας του ΝΑΤΟ στην ευρύτερη περιοχή, καθιστάμενη απαραίτητη τόσο στο εγχείρημα της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης όσο και στον σχεδιασμό του δυτικού συστήματος ασφαλείας. Ο Ταγίπ Ερντογάν θα επιδιώξει, βεβαίως, να δει τη χώρα του να επευφημείται από αμερικανούς και ευρωπαίους εταίρους.
«Τι μπορεί να περιμένει η Τουρκία από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ;» αναρωτιέται ο αναλυτής Μουράτ Γετκίν. Πρώτα απ’ όλα θα αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες της από το 2% στο 3,5%, λειτουργώντας παραλλήλως ως ο συνδετικός κρίκος στα πολλαπλά μέτωπα. Στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, την προστασία της Μαύρης Θάλασσας, ακόμα και τη σύγκρουση των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν.
Ο «θείος Σαμ» και τα δώρα
Στην Αγκυρα δεν θα μπορούσαν να λάβουν καλύτερο δώρο από τις πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί κινήσεων «που θα κάνουν πολύ χαρούμενο τον τούρκο πρόεδρο». Το ταξίδι του «πλανητάρχη» στην Αγκυρα λειτουργεί σαφώς υπέρ της ανάδειξης του επιπέδου των διμερών αλλά και των διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ των δύο ηγετών, ενώ το ευκταίο για τους Τούρκους θα είναι εντός του διημέρου να υπάρξουν θετικά σημάδια στα «καυτά» ζητήματα της επαναφοράς στο πρόγραμμα των F-35, αλλά και της παροχής κινητήρων για τα μαχητικά ΚΑΑΝ.
Πολλοί αναλυτές στην Τουρκία εκτιμούν ότι το «καλάθι με τα δώρα» θα κρίνει τη μελλοντική σχέση όχι μόνο της χώρας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά συνολικά με το ΝΑΤΟ. Για την Αγκυρα, βεβαίως, το πλέον σημαντικό της Συνόδου είναι τα αποτελέσματα του τετ α τετ Τραμπ – Ερντογάν.
Ο τούρκος πρόεδρος θέλει μια δημόσια επιβεβαίωση από τον Ντόναλντ Τραμπ ότι η δυτική Συμμαχία είναι λειψή χωρίς την Τουρκία. Ενα ισχυρό μήνυμα που θα φτάσει σε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, μεταξύ αυτών στην Αθήνα και τη Λευκωσία. Είναι, άλλωστε, γνωστό ότι πολλές φορές στις Συνόδους Κορυφής του ΝΑΤΟ τα ενδιαφέρονται κρύβονται στις επιμέρους επαφές κι όχι στην ολομέλεια.
Σύμφωνα, πάντως, με ενημερωμένες πηγές που μίλησαν στο «Βήμα», δεν θα ήταν απίθανο να δούμε και μία, έστω ολιγόλεπτη, συνάντηση των κ.κ. Μητσοτάκη – Ερντογάν. Κάτι τέτοιο, βεβαίως, δεν επιβεβαιώνεται από την Αθήνα, ενώ στο φόντο συνεχίζει να δεσπόζει ο επερχόμενος νόμος για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Αλλωστε στην ελληνική πρωτεύουσα παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς τις κινήσεις της Τουρκίας να εμπλακεί όσο το δυνατόν βαθύτερα στην ευρωπαϊκή άμυνα.