Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία όχι μόνο δεν δείχνει να οδηγείται σε άμεση αποκλιμάκωση, αλλά συνοδεύεται από νέες απειλές και εκατέρωθεν προειδοποιήσεις, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιχειρεί να ενισχύσει τις διεθνείς συμμαχίες της Ρωσίας και να στείλει μήνυμα ισχύος προς τη Δύση.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι επαφές του Ρώσου προέδρου με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Ναρέντρα Μόντι στο πλαίσιο της συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συμμετοχή της Τουρκίας ως εταίρου του οργανισμού.
Την ίδια ώρα, οι εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία προκαλούν νέες εντάσεις ανάμεσα στη Μόσχα και το Λονδίνο.
«Θα με κρεμάσουν» αν δεν υπάρξει νίκη
Σύμφωνα με πληροφορίες που αποδίδονται σε πηγές κοντά στο Κρεμλίνο και επικαλείται ο Economist, ο Πούτιν φέρεται να θεωρεί εξαιρετικά επικίνδυνο για την πολιτική του επιβίωση ένα τέλος του πολέμου χωρίς κάποιο αποτέλεσμα που θα μπορεί να παρουσιαστεί ως νίκη στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Η ίδια πηγή υποστηρίζει ότι ο Ρώσος πρόεδρος ανησυχεί για την αντίδραση της ρωσικής κοινής γνώμης αλλά και για τη δυσαρέσκεια που φέρεται να αυξάνεται στους κύκλους της ρωσικής ελίτ λόγω της μεγάλης διάρκειας της σύγκρουσης.
Ο ελάχιστος στόχος που φέρεται να θεωρεί απαραίτητο η ρωσική ηγεσία είναι η κατάληψη ολόκληρου του Ντονμπάς.
Μάλιστα, σύμφωνα με τον ισχυρισμό που μεταφέρει ο Economist, ο Πούτιν έχει φέρεται να πει σε κάποια στιγμή του πολέμου: «Θα με κρεμάσουν», εάν η σύγκρουση τελειώσει χωρίς να έχει επιτευχθεί ο στόχος του.
Οι ίδιες πληροφορίες υποστηρίζουν ότι αυτή η αντίληψη μπορεί να αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους η Μόσχα επιλέγει τη συνέχιση και ενδεχομένως την κλιμάκωση των επιχειρήσεων αντί μιας άμεσης συμφωνίας.
Το μήνυμα Πούτιν: «Θα προχωρήσουμε μόνο μπροστά»
Σε ομιλία του στις 22 Αυγούστου, ο Ρώσος πρόεδρος κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε ένα «κουτί της Πανδώρας», ενώ προειδοποίησε ότι η Μόσχα θα μπορούσε να απαντήσει πλήττοντας «τους πλέον ευαίσθητους τομείς» της ουκρανικής οικονομίας.
Νωρίτερα είχε απορρίψει τις εκτιμήσεις ότι ο πόλεμος βρίσκεται κοντά στο τέλος του.
«Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται. Θα προχωρήσουμε μόνο μπροστά», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό της Ρωσίας οι συνέπειες του πολέμου γίνονται ολοένα πιο αισθητές. Οι ουκρανικές επιθέσεις με drones, οι περιορισμοί στην πρόσβαση στο διαδίκτυο και οι πιέσεις στη ρωσική οικονομία επιβαρύνουν την καθημερινότητα.
Η μυστηριώδης επίσκεψη του επικεφαλής της CIA στη Μόσχα
Στο γεωπολιτικό παρασκήνιο προστίθεται και η αιφνιδιαστική επίσκεψη του διευθυντή της CIA, Τζον Ράτκλιφ, στη Ρωσία.
Οι πληροφορίες για το περιεχόμενο της επίσκεψης παραμένουν αντικρουόμενες. Μία εκδοχή θέλει τον Αμερικανό αξιωματούχο να μεταφέρει στον Πούτιν προειδοποίηση να μην επιχειρήσει επίθεση σε χώρα του ΝΑΤΟ.
Μια δεύτερη εκδοχή αναφέρει ότι η Ουάσινγκτον επιχείρησε να πείσει τον Ρώσο πρόεδρο πως οι προοπτικές της Μόσχας στο ουκρανικό μέτωπο δεν είναι τόσο ευνοϊκές όσο παρουσιάζονται και ότι θα ήταν προς το συμφέρον της Ρωσίας να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η Μόσχα, πάντως, εξακολουθεί να εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στην προοπτική εξομάλυνσης των σχέσεών της με τη Δύση.
Νέα απειλή για μαζικά πλήγματα στην Ουκρανία
Παράλληλα, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας προανήγγειλε νέα μεγάλης κλίμακας πλήγματα εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων της Ουκρανίας, παρουσιάζοντάς τα ως απάντηση στις επιθέσεις του Κιέβου εναντίον ρωσικών υποδομών.
Η Μόσχα υποστηρίζει ότι οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν επεκταθεί σε εγκαταστάσεις του πετρελαϊκού και ενεργειακού τομέα και προειδοποιεί ότι θα υπάρξουν αντίποινα.
Οι δύο πλευρές έχουν αυξήσει τους τελευταίους μήνες τις επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας, με στόχους ενεργειακές και βιομηχανικές υποδομές, αποθήκες, εγκαταστάσεις πετρελαίου και λιμάνια.
Η κλιμάκωση έχει προκαλέσει και νέες απώλειες μεταξύ αμάχων.
Η Βρετανία γίνεται ο νέος στόχος της ρωσικής ρητορικής
Ιδιαίτερα υψηλοί είναι οι τόνοι πλέον ανάμεσα στη Μόσχα και το Λονδίνο.
Η Ρωσία έχει προειδοποιήσει ότι η Βρετανία κινδυνεύει να βρεθεί στο στόχαστρο αντιδράσεων εξαιτίας της στρατιωτικής και πολιτικής υποστήριξης που παρέχει στην Ουκρανία.
Η ένταση αυξήθηκε μετά τις ανακοινώσεις σχετικά με τη δυνατότητα της Ουκρανίας να αποκτήσει πρόσβαση σε τεχνογνωσία και εξαρτήματα που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την εγχώρια παραγωγή πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
Από τη ρωσική πλευρά γίνεται πλέον λόγος ακόμη και για «άμεση εμπλοκή» της Βρετανίας στον πόλεμο.
Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας Αντρέι Φεντόροφ υποστήριξε ότι στο εσωτερικό της χώρας υπάρχει αυξανόμενη πίεση προς τον Πούτιν να προχωρήσει σε συγκεκριμένα αντίμετρα.
Μεταξύ των σεναρίων που ανέφερε περιλαμβάνονται κυβερνοεπιθέσεις, πολιτικές κινήσεις, αλλά και πιθανές ενέργειες εναντίον βρετανικών εγκαταστάσεων που συνδέονται με την παραγωγή στρατιωτικού εξοπλισμού για την Ουκρανία.
Το Κρεμλίνο, από την πλευρά του, κατηγόρησε τη Βρετανία ότι «ρίχνει λάδι στη φωτιά» και ότι επιχειρεί να εμποδίσει οποιαδήποτε πρόοδο προς μια ειρηνευτική διαδικασία.
Πούτιν, Σι και Μόντι στο ίδιο τραπέζι
Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερα φορτισμένο σκηνικό, η σύνοδος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.
Ο Πούτιν συναντήθηκε με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, ενώ στις εργασίες συμμετέχει και ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι.
Η Ρωσία και η Κίνα επιχειρούν τα τελευταία χρόνια να παρουσιάσουν τον SCO ως έναν σημαντικό πυλώνα ενός περισσότερο «πολυπολικού» διεθνούς συστήματος, με μειωμένη επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών και των δυτικών θεσμών.
Στη σύνοδο συμμετέχουν ακόμη χώρες όπως το Ιράν, το Πακιστάν, η Λευκορωσία και κράτη της Κεντρικής Ασίας.
Για τη Μόσχα και την Τεχεράνη, η συγκεκριμένη πλατφόρμα αποτελεί σημαντικό δίαυλο ενίσχυσης των σχέσεών τους με χώρες εκτός του δυτικού στρατοπέδου.
Ο SCO ως αντίβαρο στη Δύση
Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης δημιουργήθηκε το 2001 με πρωτοβουλία της Κίνας, της Ρωσίας και τεσσάρων κρατών της Κεντρικής Ασίας.
Αρχικά είχε ως βασικό αντικείμενο τη συνεργασία σε θέματα ασφάλειας, ωστόσο σταδιακά διεύρυνε την ατζέντα του σε οικονομικά, πολιτικά και γεωπολιτικά ζητήματα.
Σήμερα αριθμεί δέκα κράτη-μέλη: Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Ιράν, Πακιστάν, Λευκορωσία, Καζακστάν, Κιργιστάν, Τατζικιστάν και Ουζμπεκιστάν.
Παράλληλα, αρκετές ακόμη χώρες συμμετέχουν με καθεστώς εταίρου.
Το Πεκίνο και η Μόσχα επιδιώκουν να ενισχύσουν τον ρόλο του οργανισμού και να τον καταστήσουν έναν από τους βασικούς μηχανισμούς συνεργασίας του μη δυτικού κόσμου.
Ωστόσο, ο SCO απέχει από το να αποτελεί ένα ενιαίο πολιτικό ή στρατιωτικό μπλοκ.
Οι χώρες που συμμετέχουν σε αυτόν έχουν συχνά διαφορετικές προτεραιότητες και ανταγωνιστικά συμφέροντα, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα κοινής στρατηγικής.
Η Ινδία κρατά τις δικές της ισορροπίες
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η Ινδία.
Το Νέο Δελχί διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με τη Ρωσία όσο και με τη Δύση και επιχειρεί να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμο διεθνές φόρουμ για να ενισχύσει τη γεωπολιτική του αυτονομία.
Η συμμετοχή στον SCO προσφέρει στην Ινδία τη δυνατότητα να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με τη Ρωσία, την Κίνα και άλλες χώρες της περιοχής, χωρίς να εγκαταλείπει τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη.
Παράλληλα, όμως, η παρουσία της Κίνας και του Πακιστάν στον ίδιο οργανισμό δημιουργεί μια ιδιαίτερα σύνθετη ισορροπία για το Νέο Δελχί.
Και ο Ερντογάν στο γεωπολιτικό κάδρο
Στην εξίσωση βρίσκεται και η Τουρκία.
Η Άγκυρα συμμετέχει στον SCO ως εταίρος διαλόγου και εδώ και χρόνια εκφράζει την επιθυμία να αναβαθμίσει περαιτέρω τη σχέση της με τον οργανισμό.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επανειλημμένα υποστηρίξει την ανάγκη για μια τουρκική εξωτερική πολιτική που δεν θα περιορίζεται αποκλειστικά στις σχέσεις με τη Δύση.
Η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ και ταυτόχρονα χώρα με ισχυρούς δεσμούς με τη Ρωσία, την Κίνα και την Κεντρική Ασία, επιχειρεί να διατηρεί ανοιχτά όλα τα γεωπολιτικά της μέτωπα.
Έτσι, ενώ η σχέση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σημαντική, η Άγκυρα επιδιώκει παράλληλα να αυξήσει την επιρροή της στον ευρασιατικό χώρο.
Το σκηνικό που διαμορφώνεται είναι επομένως ιδιαίτερα σύνθετο: η Ρωσία βρίσκεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τη Δύση, η Κίνα προωθεί την ιδέα μιας πολυπολικής παγκόσμιας τάξης, η Ινδία επιχειρεί να διατηρήσει στρατηγική αυτονομία και η Τουρκία κινείται ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα.
Και όλα αυτά ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, οι απειλές για νέα κλιμάκωση πληθαίνουν και η αντιπαράθεση Μόσχας-Δύσης αποκτά ολοένα πιο επικίνδυνα χαρακτηριστικά.