Μια πρωτοφανής κρίση πλήττει τον κλάδο της πατάτας στην Ευρώπη, με επίκεντρο το Βέλγιο, καθώς η φετινή συγκομιδή κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ την ώρα που η διεθνής ζήτηση για κατεψυγμένες τηγανητές πατάτες υποχωρεί και το κόστος παραγωγής εκτοξεύεται.
Χιλιάδες τόνοι πατάτας παραμένουν απούλητοι σε αποθήκες και χωράφια, αναγκάζοντας πολλούς παραγωγούς να καταστρέψουν μέρος της σοδειάς τους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Βέλγου αγρότη Κρις Ντάγιερ, ο οποίος, αδυνατώντας να βρει αγοραστές, επέστρεψε περίπου 1.000 τόνους πατάτας στα χωράφια του. Η παραγωγή αυτή αντιστοιχούσε σε πρώτη ύλη για σχεδόν 200 εκατομμύρια τηγανητές πατάτες.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η Ευρώπη αντιμετωπίζει φέτος πλεόνασμα περίπου πέντε εκατομμυρίων τόνων πατάτας που προορίζονται για τη βιομηχανία τηγανητής πατάτας. Στο Βέλγιο, η τιμή στην αγορά άμεσης παράδοσης έχει ουσιαστικά μηδενιστεί, όταν πριν από τρία χρόνια ξεπερνούσε τα 600 ευρώ ανά τόνο.
Η υπερπροσφορά οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες οδήγησαν στη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή παραγωγή των τελευταίων οκτώ ετών, ενώ παράλληλα οι εξαγωγές δέχθηκαν ισχυρό πλήγμα από τους αμερικανικούς δασμούς και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από ασιατικές χώρες που διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς.
Την ίδια στιγμή, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιβαρύνουν περαιτέρω τον κλάδο. Η άνοδος των τιμών ενέργειας και λιπασμάτων, σε συνδυασμό με τη μείωση της καταναλωτικής ζήτησης, συμπιέζουν τα ήδη περιορισμένα περιθώρια κέρδους των παραγωγών.
Ο Κρις Ντάγιερ υπολογίζει ότι έχασε περίπου 160.000 ευρώ από την καταστροφή της σοδειάς του, ποσό που περιλαμβάνει το κόστος καλλιέργειας, σπόρων, λιπασμάτων και εργασίας. Ως αποτέλεσμα, αποφάσισε να μειώσει δραστικά τις εκτάσεις που θα καλλιεργήσει την επόμενη χρονιά.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στη Γερμανία, όπου παραγωγοί αδυνατούν να διαθέσουν χιλιάδες τόνους πατάτας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οργανώθηκαν ακόμη και δωρεάν διανομές προς τους πολίτες, σε αυτό που τα γερμανικά μέσα αποκαλούν πλέον «πλημμύρα πατάτας».
Το πλήγμα είναι ιδιαίτερα αισθητό στο Βέλγιο, τη χώρα που θεωρείται παγκόσμια δύναμη στις κατεψυγμένες τηγανητές πατάτες. Οι εξαγωγές του κλάδου ξεπέρασαν τα 3,3 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, ωστόσο η διατήρηση αυτής της αναπτυξιακής πορείας μοιάζει πλέον εξαιρετικά δύσκολη.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η αύξηση του ενεργειακού κόστους καθιστά ακριβότερη τόσο την κατάψυξη όσο και τη μεταφορά των προϊόντων, ενώ οι αναταράξεις στις θαλάσσιες μεταφορές και τα προβλήματα στον εφοδιασμό λιπασμάτων εντείνουν τις πιέσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής.
Το αποτέλεσμα είναι μια τέλεια καταιγίδα για τον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα, με τους παραγωγούς να βρίσκονται αντιμέτωποι με μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις που έχει γνωρίσει η αγορά πατάτας τα τελευταία χρόνια.