Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του EPICENTER, την οποία παρουσίασε το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦίΜ), η υπερφορολόγηση των καπνικών προϊόντων στην Ευρώπη όχι μόνο δεν αυξάνει τα δημόσια έσοδα, αλλά συμβάλλει καθοριστικά στην άνθηση της μαύρης αγοράς. Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι για κάθε επιπλέον ευρώ στην τιμή των καπνικών λόγω φορολογίας, η παράνομη αγορά επεκτείνεται κατά 5-12%. Το αποτέλεσμα; Αντί να ενισχύεται ο κρατικός προϋπολογισμός, ενδυναμώνονται εγκληματικά κυκλώματα διακίνησης λαθραίων προϊόντων.
Η εικόνα στην Ελλάδα είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Η χώρα κατατάσσεται στην τέταρτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών με τα υψηλότερα ποσοστά παράνομης διακίνησης καπνικών προϊόντων — σχεδόν 1 στα 4 πακέτα τσιγάρων θεωρείται λαθραίο ή νοθευμένο. Όπως επισημαίνει η έκθεση, το πρόβλημα δεν σχετίζεται μόνο με την τιμή του προϊόντος ή τη σχέση της με το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών. Υπάρχουν και βαθύτερα αίτια: η αδύναμη εφαρμογή του νόμου, η έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς, τα διάτρητα σύνορα και η εγγύτητα με χώρες χαμηλότερης φορολογίας παίζουν εξίσου κρίσιμο ρόλο.
Η μελέτη καταρρίπτει τον συχνό ισχυρισμό ότι οι φόροι στον καπνό περιορίζουν το κάπνισμα και ενισχύουν τα κρατικά ταμεία, θέτοντας ως προτεραιότητα τη μεταρρύθμιση των μηχανισμών εποπτείας και την καταπολέμηση των δικτύων λαθρεμπορίου.