Η ευκαιρία για ένα νέο ξεκίνημα χωρίς τα βάρη του παρελθόντος σε οφειλέτες που περιήλθαν σε οικονομικό αδιέξοδο αλλά και η πολύπλευρη στήριξη σε επιχειρηματίες που βρίσκονται σε κίνδυνο, προκειμένου να διαχειριστούν τις δυσκολίες και να προλάβουν σε αρχικό στάδιο τα προβλήματα υπερχρέωσης, είναι τα δύο νέα «όπλα» που προσφέρει σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Με τις διατάξεις τις οποίες ενσωμάτωσε στο νομοσχέδιο για τα Ιδρύματα και τις Σχολάζουσες Κληρονομιές (άρθρα 177-179) που ψηφίστηκε στη Βουλή θα είναι πλέον «νόμος του Κράτους» και επισήμως, απαλλάσσονται από διώξεις όσοι καταφεύγουν στη λύση της πτώχευσης ενώ, επιπλέον, το κράτος θα επιδοτεί με «voucher» επαγγελματίες που δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν, προκειμένου να λάβουν υποστήριξη από ειδικούς επαγγελματίες οι οποίοι θα τους βρουν τους τρόπους και τα μέσα για να ορθοποδήσουν. Συγκεκριμένα:
Τέλος η «ομηρία» από χρέη
Η πιο σημαντική καινοτομία του νόμου που θα εφαρμοστεί άμεσα, αφορά στην πλήρη απαλλαγή από ποινικές διώξεις για όσους καταφεύγουν στην πτώχευση. Με τη νέα διάταξη που προστίθεται ως άρθρο 198Α στον ν.4738/2020, αλλάζει ριζικά το τοπίο για επιχειρηματίες και πολίτες που λύγισαν υπό το βάρος των χρεών. Αυτή η διάταξη συνιστά «δεύτερη ευκαιρία» για επαγγελματίες που έκλεισαν την επιχείρησή τους λόγω αντίξοων συνθηκών, απελευθερώνοντάς τους από ποινικές καταδίκες και επιτρέποντάς τους να ξεκινήσουν από την αρχή, απαλλαγμένοι πλήρως από το «στίγμα» και τα βάρη του παρελθόντος.
Συγκεκριμένα, η «λυτρωτική» αυτή διάταξη (άρθρο 178 του νέου νόμου) προβλέπει ότι, από τη στιγμή που δημοσιεύεται η δικαστική απόφαση πτώχευσης ή που καταχωρείται το όνομα του οφειλέτη στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας, αυτομάτως παύει κάθε δίωξη για χρέη προς εφορία και ΕΦΚΑ. Η ρύθμιση καλύπτει τόσο τα αδικήματα μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο όσο και την καθυστέρηση καταβολής εισφορών στους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης.
Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι εάν ο οφειλέτης ολοκληρώσει επιτυχώς τη διαδικασία της πτώχευσης και απαλλαγεί νόμιμα από τα χρέη του – κάτι που συμβαίνει μετά την παρέλευση ενός έως τριών ετών συνήθως ανάλογα με την περίπτωση – τότε το αξιόποινο εξαλείφεται οριστικά. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι το αδίκημα διαγράφεται από το ποινικό μητρώο του.
Με το μέτρο αυτό, όπως δήλωσε ο υπουργός Κυριάκος Πιερρακάκης κατά την διαδικασία συζήτησης και ψήφισης στη Βουλή του νέου νόμου, «το κράτος επιλέγει να μην ποινικοποιεί την οικονομική δυσκολία: η ποινική δίωξη για οφειλές προς Δημόσιο και Ταμεία αναστέλλεται κατά τη διάρκεια της πτώχευσης και εξαλείφεται όταν ο οφειλέτης απαλλάσσεται από τα χρέη του, δίνοντάς του πραγματική “δεύτερη ευκαιρία”».
Πρόγραμμα voucher
Το δεύτερο σκέλος των μέτρων (άρθρο 177) εισάγει για πρώτη φορά στην πρακτική των επιχειρήσεων συστήματα πρόληψης της οικονομικής κατάρρευσης, πριν δηλαδή φτάσουν στο σημείο «χωρίς επιστροφή» εξαιτίας των χρεών τους. Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και της Κοινωνίας της Πληροφορίας, το κράτος θα χορηγεί δωρεάν voucher σε επαγγελματίες που απειλούνται ή βρίσκονται σε κίνδυνο αφερεγγυότητας, καλύπτοντας το κόστος εξειδικευμένης υποστήριξης και καθοδήγησης από πιστοποιημένους ειδικούς συμβούλους.
Η λειτουργία του προγράμματος στηρίζεται στον «Μηχανισμό Έγκαιρης Προειδοποίησης», ένα σύστημα που θα παρακολουθεί τους οικονομικούς δείκτες των επιχειρήσεων εντοπίζοντας έγκαιρα πρόδρομα σημάδια κινδύνου. Όταν το σύστημα “χτυπάει κόκκινο” για κάποιον επαγγελματία, αυτός θα μπορεί να υποβάλει αίτηση μέσω ειδικής πλατφόρμας του προγράμματος της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, προκειμένου να λάβει την επιταγή και να προσφύγει σε συμβούλους που θα αναλάβουν να τον καθοδηγήσουν.
Το καινοτόμο στοιχείο του προγράμματος είναι ότι δεν καλύπτει μόνο οικονομικές και νομικές συμβουλές για τη ρύθμιση των οφειλών. Για πρώτη φορά το κράτος αναγνωρίζει επίσημα το ψυχολογικό βάρος της υπερχρέωσης, καλύπτοντας δωρεάν και υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης, ενδυνάμωσης και εμψύχωσης (mentoring) για να μπορέσει να χαράξει νέα πορεία κάθε επιχειρηματίας που αισθάνεται πως «πνίγεται» και δεν βρίσκει δρόμο διαφυγής στα προβλήματα.
Αυτή η ολιστική προσέγγιση στοχεύει να στηρίξει τον οφειλέτη, όχι μόνο να καταρτίσει ένα βιώσιμο οικονομικό σχέδιο διάσωσης και ανάκαμψης της επιχειρήσεώς του, αλλά και να βρει το σθένος (πέρα από τα χρηματοοικονομικά «εργαλεία») για να το υλοποιήσει, με στόχο να την εξυγιάνει, να την αναπτύξει και να την εξελίξει, χωρίς ταυτόχρονα να πάψει να τηρεί τις υποχρεώσεις και τις ρυθμίσεις του -κάτι που μπορεί να σημαίνει «ξαφνικό θάνατο» για κάθε επιχείρηση.
Όπως προβλέπει ο νέος νόμος, με κοινή υπουργική απόφαση που θα εκδοθεί, θα καθοριστούν οι ακριβείς προϋποθέσεις, τα κριτήρια επιλεξιμότητας και ο χρόνος έναρξης του προγράμματος, ενώ ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η εκπαίδευση ειδικών συμβούλων έγκαιρης προειδοποίησης που θα στελεχώσουν το σύστημα.
Ευάλωτοι οφειλέτες
Ο νόμος περιλαμβάνει επίσης τεχνικές ρυθμίσεις που αφορούν ευάλωτους οφειλέτες που λαμβάνουν κρατική συνεισφορά για την κατοικία τους. Συγκεκριμένα, το άρθρο 179 προβλέπει πως αν ένας ευάλωτος οφειλέτης που δικαιούται επίδομα, αποφασίσει να μπει στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών και υπογράψει νέα σύμβαση περισώζοντας την κατοικία, η προηγούμενη κρατική συνεισφορά διακόπτεται αυτόματα.
Αυτή η διάταξη στοχεύει να αποφευχθεί η διπλή επιδότηση του ίδιου οφειλέτη από διαφορετικά προγράμματα. Αφού με τη νέα ρύθμιση διασώζει την κύρια κατοικία του και δεν πρόκειται να την παραδώσει στον Φορέα Ακινήτων, δεν συντρέχει πλέον ο λόγος να λαμβάνει την προσωρινή επιδότηση που προοριζόταν για να παραμείνει στο σπίτι του μέχρι την οριστική μεταβίβαση στον Φορέα. Η ρύθμιση προστατεύει τον οφειλέτη από το ενδεχόμενο να κληθεί στο μέλλον να επιστρέψει επιδοτήσεις που έλαβε αχρεωστήτως, αφού εξέλιπε ο αρχικός σκοπός χορήγησής τους.
Χρέη 10 δισ. ευρώ
Στο… αρχείο θα θέσει η ΑΑΔΕ χρέη προς την Εφορία ύψους 10 δισ. ευρώ, μέχρι το τέλος του έτους, όπως προβλέπει το Επιχειρησιακό Σχέδιο της Αρχής, με στόχο οι εισπρακτικές υπηρεσίες να επικεντρωθούν στο τμήμα των οφειλών που θεωρείται εισπράξιμο. Μέχρι τώρα η ΑΑΔΕ έχει χαρακτηρίσει ως ανεπίδεκτα είσπραξης χρέη ύψους 27,32 δισ. ευρώ, από το συνολικό ύψος των ληξιπρόθεσμων χρεών που φτάνει στα 112,3 δισ. ευρώ και το «πραγματικό ληξιπρόθεσμο» είναι 85,18 δισ. ευρώ.
Με την ολοκλήρωση της αρχειοθέτησης και των 10 δις. ευρώ, το συνολικό χρέος που θα χαρακτηριστεί ανεπίδεκτο είσπραξης θα ξεπεράσει τα 37 δισ. ευρώ, ενώ θα υπάρξει και συνέχεια, καθώς πολλά από τα χρέη είναι παλαιά και έχουν εκτιναχθεί στα ύψη λόγω των προσαυξήσεων. Σημειώνεται πως η εφορία έχει διαγράψει οριστικά χρέη του παλαιού ΟΣΕ ύψους 10,4 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα το συνολικό ανεξόφλητο χρέος να εμφανίζεται αναλόγως χαμηλότερο. Σύμφωνα με το Επιχειρησιακό Σχέδιο της ΑΑΔΕ, εντός του 2025 θα χαρακτηριστούν ως ανεπίδεκτα είσπραξης χρέη:
- Ύψους 9,8 δισ. ευρώ, από τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τη Φορολογική και Τελωνειακή Διοίκηση τις οποίες θα επιλέξει η Ειδική Μονάδα Είσπραξης (ΕΜΕΙΣ).
- Ύψους 200 εκατ. ευρώ, από τις ΔΟΥ, τα Κέντρα Βεβαίωσης και Είσπραξης (ΚΕΒΕΙΣ) και το ΚΕΜΕΦ.
- Ύψους 5 εκατ. ευρώ είναι βεβαιωμένα προς τα Τελωνεία. Σημειώνεται πως υποθέσεις οφειλών προς τα τελωνεία άνω του 1,5 εκατ. ευρώ διαβιβάζονται στην ΕΜΕΙΣ για να χαρακτηριστούν «ανεπίδεκτες είσπραξης».
Πώς θα επιλεγούν
Ο χαρακτηρισμός των χρεών προς το δημόσιο ως ανεπίδεκτα είσπραξης θα γίνει ως εξής:
- Για ποσό έως 300.000 ευρώ, η απόφαση λαμβάνεται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας ΔΟΥ ή τελωνειακής αρχής.
- Για ποσά από 300.000 ευρώ έως 3 εκατ. ευρώ, από τον διοικητή της ΑΑΔΕ.
- Για ποσά άνω των 3 εκατ. ευρώ, η εισήγηση γίνεται πλέον αποκλειστικά από την Επιχειρησιακή Μονάδα Είσπραξης (ΕΜΕΙΣ).
Εφόσον πρόκειται για συνολική βασική οφειλή άνω του 1,5 εκατ. ευρώ, οι πράξεις αυτές κοινοποιούνται στην υπηρεσία Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Οι προϋποθέσεις
Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο και οι συμβεβαιωμένες οφειλές προς τρίτους χαρακτηρίζονται ως ανεπίδεκτες είσπραξης, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά τα ακόλουθα:
- Έχουν ολοκληρωθεί οι έρευνες και δεν διαπιστώθηκε η ύπαρξη περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη και των συνυπόχρεων προσώπων.
- Έχει υποβληθεί αίτηση ποινικής σε όσες περιπτώσεις συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις ή δεν είναι δυνατή η υποβολή αυτής.
- Έχει πραγματοποιηθεί έλεγχος από ειδικά ορισμένο ελεγκτή της αρμόδιας υπηρεσίας της ΑΑΔΕ, ο οποίος πιστοποιεί, με βάση ειδικά αιτιολογημένη έκθεση ελέγχου, ότι είναι αντικειμενικά αδύνατη η είσπραξη των οφειλών.
Ποια γλιτώνουν
Κατά παρέκκλιση χαρακτηρίζονται ως ανεπίδεκτες είσπραξης οφειλές, παρά την ύπαρξη περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη ή συνυπόχρεου προσώπου, αν για τα υφιστάμενα περιουσιακά στοιχεία συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
- Η συνολική αξία της κυριότητας και των λοιπών εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων του οφειλέτη και των συνυπόχρεων προσώπων είναι ιδιαίτερα μικρής αξίας σε σχέση με τη συνολική βασική ληξιπρόθεσμη οφειλή, δεν υπερβαίνει το 5% του ύψους της οφειλής και σε κάθε περίπτωση το ποσό των 100.000 ευρώ, όπως η αξία αυτή προκύπτει, κατά σειρά, από εκτίμηση πιστοποιημένου εκτιμητή, όπου υπάρχει, ή από το ποσό του αθροίσματος της φορολογητέας αξίας των δικαιωμάτων αυτών για τον υπολογισμό του ΕΝΦΙΑ.
- Η συνολική αξία της κυριότητας και των λοιπών εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων του οφειλέτη και των συνυπόχρεων προσώπων υπερβαίνει το ποσό των 100.000 ευρώ, ως ανεπίδεκτη είσπραξης χαρακτηρίζεται η οφειλή που απομένει μετά την αφαίρεση του διπλάσιου ποσού της αξίας αυτών.
- Η συνολική αξία της κινητής περιουσίας του οφειλέτη και των συνυπόχρεων προσώπων, ακόμα και αν η κατάσχεση αυτής δεν κατέστη δυνατόν να επιβληθεί παρά την έγγραφη παραγγελία της αρμόδιας φορολογικής ή τελωνειακής αρχής, είναι ιδιαίτερα μικρής αξίας σε σχέση με το ύψος της συνολικής βασικής ληξιπρόθεσμης οφειλής και δεν υπερβαίνει το ποσό των 30.000 ευρώ, όπως η αξία αυτή προκύπτει, κατά σειρά, από εκτίμηση πιστοποιημένου εκτιμητή ή από την έκθεση κατάσχεσης ή από άλλο πρόσφορο για τον σκοπό αυτό στοιχείο.
- Αν η συνολική αξία της κυριότητας και των λοιπών εμπράγματων δικαιωμάτων επί κινητών του οφειλέτη και των συνυπόχρεων προσώπων υπερβαίνει το ποσό των 30.000 ευρώ, ως ανεπίδεκτη είσπραξης χαρακτηρίζεται η οφειλή που απομένει μετά την αφαίρεση του διπλάσιου ποσού της αξίας αυτών.
Παλαιά χρέη
Επίσης, ως ανεπίδεκτες είσπραξης χαρακτηρίζονται οφειλές και στις ακόλουθες περιπτώσεις:
- Αν έχει παρέλθει χρονικό διάστημα τουλάχιστον δέκα (10) ετών από την υπαγωγή της επιχείρησης του οφειλέτη, φυσικού ή νομικού προσώπου, σε διαδικασία ειδικής εκκαθάρισης ή από τη λύση του νομικού προσώπου και η τρέχουσα συνολική αξία του ενεργητικού της υπό εκκαθάριση περιουσίας και της περιουσίας των συνυπόχρεων προσώπων είναι ιδιαίτερα μικρής αξίας σε σχέση με τη συνολική βασική ληξιπρόθεσμη οφειλή, η οποία δεν υπερβαίνει το 5% του ύψους της οφειλής και σε κάθε περίπτωση το ποσό των 100.000 ευρώ.
- Αν η τρέχουσα συνολική αξία του ενεργητικού της υπό εκκαθάριση περιουσίας και της περιουσίας των συνυπόχρεων προσώπων υπερβαίνει το ποσό των 100.000 ευρώ, ως ανεπίδεκτη είσπραξης χαρακτηρίζεται η οφειλή που απομένει μετά την αφαίρεση του διπλάσιου ποσού της αξίας αυτών.
- Αν ο οφειλέτης ή συνυπόχρεο πρόσωπο απεβίωσε χωρίς να καταλείπει οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο και ο επιζών σύζυγος ή μέρος συμφώνου συμβίωσης, τα τέκνα του οφειλέτη καθώς και οι εκ διαθήκης κληρονόμοι αυτού αποποιήθηκαν την επαχθείσα κληρονομιά.
Οι συνέπειες
Από την καταχώριση της οφειλής στα βιβλία των ανεπίδεκτων είσπραξης και για χρονικό διάστημα 10 ετών από τη λήξη του έτους μέσα στο οποίο έγινε η καταχώριση:
- Αναστέλλεται αυτοδικαίως η παραγραφή της,
- Δεν χορηγείται στον οφειλέτη και στα συνυπόχρεα πρόσωπα αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας για οποιαδήποτε αιτία ούτε άλλο νομίμως προβλεπόμενο πιστοποιητικό για μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων, εκτός εάν πρόκειται για είσπραξη χρημάτων που θα διατεθούν για την ικανοποίηση του Δημοσίου ή για εκποίηση περιουσιακών στοιχείων, το προϊόν των οποίων θα διατεθεί για τον ίδιο σκοπό.
- Δεσμεύονται στο σύνολό τους οι τραπεζικοί και επενδυτικοί λογαριασμοί και το περιεχόμενο των θυρίδων σε τράπεζες ή άλλα πιστωτικά ιδρύματα των παραπάνω προσώπων.