Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή «φουντώνει» τα σενάρια για σημαντικές επιπτώσεις στην πετρελαϊκή – ενεργειακή αγορά, όπως και σε ναυσιπλοΐα και διεθνές εμπόριο, εντείνοντας παράλληλα την ανησυχία για την αντίδραση των αγορών (μετοχές, ομόλογα εμπορεύματα).
Το κέντρο βάρους σε παγκόσμιο επίπεδο πέφτει στο πετρέλαιο, όπου οι αναλυτές εκτιμούν πως οι τιμές θα πάρουν την ανιούσα, όπως άλλωστε συμβαίνει σε καταστάσεις γεωπολιτικής κρίσης. Σημείο κλειδί, ωστόσο, για το μέγεθος του αντίκτυπου στην πετρελαϊκή αγορά και το παγκόσμιο εμπόριο, θα είναι αν το Ιράν «παίξει» το χαρτί του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ -που συνδέουν τον Περσικό Κόλπο, τον Κόλπο του Ομάν και τη Θάλασσα της Αραβίας- είναι ένας από τους πιο κρίσιμους πετρελαϊκούς διαύλους στον πλανήτη, απ’ όπου διέρχεται σχεδόν το ένα τρίτο των παγκόσμιων θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου, περίπου 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Οποιαδήποτε απόπειρα για αποκλεισμό τους θα σήκωνε «κύμα» πανικού και έντονης ανησυχίας, η οποία θα αποτυπωνόταν ανάγλυφα στις διεθνείς τιμές του «μαύρου χρυσού». Το Ιράν έχει απειλήσει σχετικά πρόσφατα, κατά την κρίση του Ιουνίου 2025- αλλά και το 2018- με κλείσιμο των Στενών, αλλά δεν το έπραξε και τις δύο φορές.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ – από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου – θα μπορούσε να αυξήσει τις τιμές κατά περίπου 35% από τα τρέχοντα επίπεδα. Σε ένα ακραίο σενάριο παρατεταμένης διαταραχής με την εμπλοκή κι άλλων δυνάμεων, η βασική εκτίμηση των αναλυτών αναφέρει ότι οι τιμές του πετρελαίου μπορούν να ξεπεράσουν ακόμη και τα 120 δολάρια/βαρέλι.
Ντόμινο στις αγορές
Η αντίδραση της ενεργειακής αγοράς και η άνοδος της τιμής του πετρελαίου θα προκαλέσουν ντόμινο και στις υπόλοιπες αγορές, επηρεάζοντας σαφώς τις επιλογές των επενδυτών. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, και ανεξάρτητα από την «ανταπόκριση» των αγορών, η ισχυροποίηση του γεωπολιτικού ρίσκου και οι απτοί κίνδυνοι για την παγκόσμια οικονομία, διαμορφώνουν έντονη ανησυχία στην διεθνή κοινότητα και φυσικά στην Ελλάδα.
Νέο «κύμα» πληθωρισμού
Αύξηση στα ναύλα των εμπορικών πλοίων, καθυστερήσεις και προσκόμματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και μετακύλιση των συνολικών προβλημάτων στην πραγματική οικονομία, με νέες ανατιμήσεις σε αγαθά και προϊόντα, θα φέρει μαζί της η νέα εστία κρίσης στη Μέση Ανατολή. Ένα νέο «κύμα» πληθωρισμού μπορεί να πυροδοτηθεί, επηρεάζοντας ακόμα τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών που σχετίζονται με τη μείωση των επιτοκίων.
Βrent και καύσιμα
Φωτιά στις τιμές στα καύσιμα, που ήδη κινούνται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων μηνών, βάζει η σοβαρή γεωπολιτική κρίση που έχει ξεσπάσει με την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν. Το Brent ήδη διαπραγματεύεται πάνω από τα 71–72 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate (WTI) κινείται κοντά στα 66–67 δολάρια, καταγράφοντας ιδιαίτερη άνοδο μέσα σε λίγες μόνον εβδομάδες.
Βέβαια ειδικό ρόλο προς τούτο διαδραματίζουν τα μεγάλα hedge funds, καθώς σύμφωνσα με τα στοιχεία του ICE Futures Europe, οι διαχειριστές κεφαλαίων αύξησαν τις καθαρές θέσεις αγοράς (net-long) στο Brent κατά 57.766 συμβόλαια, ανεβάζοντας το συνολικό τους ποντάρισμα σε υψηλό 22 μηνών.
Το Ιράν είναι ιδρυτικό μέλος του OPEC και παράγει περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 4% της παγκόσμιας παραγωγής, γεγονός που το καθιστά τον έκτο μεγαλύτερο παραγωγό παγκοσμίως.
Tα Στενά του Ορμούζ
Έτι περαιτέρω, σημαντικότερη είναι η γεωστρατηγική του θέση, καθώς ελέγχει τη βόρεια πλευρά των Στενών του Ορμούζ από τα οποία διέρχεται σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Ως εκ τούτου μία παρατεταμένη διακοπή ή περιορισμός της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει σοκ προσφοράς με εκρηκτικές συνέπειες για τις τιμές.
Ο ΟΠΕΚ
Υπό το πρίσμα των εξελίξεων, ο ΟΠΕΚ+ αναμένεται να εξετάσει το ενδεχόμενο πιο γενναίας αύξησης της παραγωγής πετρελαίου κατά τη συνεδρίαση των βασικών του μελών την Κυριακή 1/3, στον απόηχο των αεροπορικών πληγμάτων που εξαπέλυσαν Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες κατά ιρανικών στόχων, όπως ανέφερε εκπρόσωπος του οργανισμού.
Το σχήμα, στο οποίο πρωταγωνιστούν η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία, είχε έως πρόσφατα προσανατολιστεί σε ήπιες αυξήσεις από τον Απρίλιο, μετά από τρίμηνη διατήρηση της παραγωγής σε σταθερά επίπεδα. Ωστόσο, οι τελευταίες γεωπολιτικές εξελίξεις φαίνεται να επαναφέρουν στο τραπέζι σενάρια ταχύτερης ενίσχυσης της προσφοράς.
Στην εγχώρια αγορά τώρα, η αναταραχή αναφορικά με την κρίσιμη κατάσταση μεταξύ ΗΠΑ – Ιραν έφερε αυξητικές τάσεις στις τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης τις τελευταίες δύο εβδομάδες.
Φωτιά στις αντλίες
Η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης στις 26 Φεβρουαρίου διαμορφώθηκε στα 1,749 ευρώ το λίτρο από 1,734 που ήταν στις 18 Φεβρουαρίου. Ομοίως ανοδική πορεία ακολούθησε το πετρέλαιο κίνησης με την τιμή του να φτάνει στα 1,561 ευρώ από 1,545 και το πετρέλαιο θέρμανσης να σκαρφαλώνει στα 1,176 από 1,156 ευρώ ανά λίτρο.
Στο νομό Αττικής η αμόλυβδη βενζίνη έφτασε στα 1,734 ευρώ ανά λίτρο έναντι 1,719 στις 18 Φεβρουαρίου, με το πετρέλαιο κίνησης να διαμορφώνεται στα 1,548 από 1,531 και το πετρέλαιο θέρμανσης να «τσιμπα» αρκετά στα 1,163 από 1,139. Ακριβότεροι νομοί σε ότι αφορά στην αμόλυβη βενζίνη είναι τα Δωδεκάνησα με 1,887 ευρώ ανά λίτρο, η Ευρυτανία με 1,836, οι Κυκλάδες με 1,972, η Λέσβος με 1,829 και η Λευκάδα με 1,818 ευρώ ανά λίτρο.
Οι τιμές διυλιστηρίου, κατέγραφαν σταθερά ανοδική πορεία από τις 18 Φεβρουαρίου, όπου από 1.230,577 ανα m3, έφτασαν στις 24 του μήνα στα 1.256,154 για να διαμορφωθούν εχθές 27 Φεβρουαρίου στα 1.259,459 ευρώ ανά m3.
Για την Ελλάδα
Σοβαρές και πολυεπίπεδες οικονομικές επιπτώσεις για την Ελλάδα και τη διεθνή οικονομία μπορεί να φέρει η τρέχουσα πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή, μεταξύ Ισραήλ και ΗΠΑ από τη μία πλευρά και Ιράν από την άλλη, όπως τονίζει σε αποκλειστική δήλωση στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο πρόεδρος του Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς, Βασίλης Κορκίδης.
Ιστορικά, σύμφωνα με το ΕΒΕΠ, οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει μείωση του παγκόσμιου ΑΕΠ έως και 1%, αύξηση του πληθωρισμού κατά περίπου 1%, ενίσχυση των επιτοκίων και μείωση επενδύσεων λόγω αποφυγής ρίσκου. Καθοριστικός παράγοντας για την έκταση των επιπτώσεων είναι η διάρκεια της σύρραξης και η γεωγραφική της διασπορά.
Οι τομείς που πλήττονται
1. Ενεργειακή ασφάλεια και τιμές πετρελαίου
Η αβεβαιότητα στον Περσικό Κόλπο μπορεί να οδηγήσει σε απότομη αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, με πιθανή βραχυπρόθεσμη τιμή πάνω από 80 δολάρια ανά βαρέλι. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η απειλή για τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, επιβαρύνοντας το κόστος καυσίμων για μεταφορές, παραγωγή και θέρμανση στην Ευρώπη και την Ασία.
2. Εμπόριο και ναυτιλία
Καθυστερήσεις ή αποκλεισμοί στον Περσικό Κόλπο, καθώς και επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, αυξάνουν ναύλα, ασφάλιστρα και κόστη logistics. Οι εισαγωγές πρώτων υλών, σιτηρών και πετροχημικών πλήττονται, ενώ η ελληνική ναυτιλία αντιμετωπίζει αυξημένο λειτουργικό και ασφαλιστικό κόστος.
3. Χρηματοπιστωτικές αγορές
Οι αγορές καταγράφουν πτώση μετοχών κυρίως σε κλάδους ενεργειακής έντασης, άνοδο του χρυσού και του δολαρίου ως «ασφαλή καταφύγια» και πιέσεις στα νομίσματα των αναδυόμενων οικονομιών.
4. Τοπική και περιφερειακή οικονομία
Η γεωπολιτική ένταση οδηγεί σε μείωση επενδύσεων, πτώση τουριστικών ροών, περιορισμό ροών πετρελαίου και αυξημένο κόστος για στρατιωτική επιτήρηση.
Οι κυριότεροι τομείς για την Ελλάδα
Σύμφωνα με τον κ. Κορκίδη, οι ελληνικοί τομείς που πλήττονται περισσότερο είναι ο τουρισμός, η ναυτιλία, το εμπόριο, το ενεργειακό κόστος και η γεωπολιτική σταθερότητα:
- Τουρισμός: Η Ελλάδα ενδέχεται να θεωρηθεί «γειτονική ζώνη αστάθειας», με ακυρώσεις κρουαζιέρων και πακέτων πολυπροορισμών, υψηλότερα ασφαλιστικά κόστη και αρνητική εικόνα για την Ανατολική Μεσόγειο.
- Ναυτιλία: Ενδεχόμενες εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα αυξάνουν ναύλα, ασφαλίστρα και λειτουργικά κόστη, ενώ αναμένονται καθυστερήσεις και αναδρομολόγηση πλοίων.
- Εμπόριο και εισαγωγές: Καθυστερήσεις μέσω Σουέζ επηρεάζουν τη μεταποίηση και το λιανεμπόριο, αυξάνοντας το κόστος πρώτων υλών, ενέργειας και τεχνολογικών προϊόντων.
- Ενέργεια: Η αύξηση τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου θα επηρεάσει μεταφορές, παραγωγή και ηλεκτρική ενέργεια, με άμεση επίπτωση στον πληθωρισμό.
- Γεωπολιτική και διπλωματία: Η Ελλάδα καλείται να διατηρήσει ισορροπία μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και αραβικών χωρών, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Καμπανάκι Κορκίδη
«Η επιθυμία όλων είναι να τελειώσει αυτός ο πόλεμος γρήγορα και χωρίς απώλειες άμαχου πληθυσμού. Η ένταση και η διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων παραμένουν αβέβαιες. Προς το παρόν, η Ελλάδα επηρεάζεται έμμεσα, αλλά αν η σύρραξη διαρκέσει μήνες, θα υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις σε τουρισμό, ενέργεια, ναυτιλία και εμπόριο», σημειώνει ο πρόεδρος του ΕΒΕΠ. Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με τις οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες να εκτιμώνται ανάλογα με την εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή.
Παγκόσμιες αγορές
Για αναταράξεις προετοιμάζονται οι παγκόσμιες αγορές μετά την τοποθέτηση του Αμερικανού προέδρου ότι οι ΗΠΑ έχουν ξεκινήσει «μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις» στο Ιράν. Οι επενδυτές εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις θα είναι πολύ μεγαλύτερες από τις τελευταίες γεωπολιτικές αναταραχές, με επίκεντρο την αγορά πετρελαίου.
Οι παγκόσμιες αγορές έχουν απορροφήσει τα πρόσφατα γεωπολιτικά και οικονομικά σοκ και πρωτοσέλιδα, όπως την πρόσφατη ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου για επιβολή δασμών 15% , καθώς και την απαγωγή του πρώην προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο. «Αυτό έχει σίγουρα μεγαλύτερες επιπτώσεις από τη Βενεζουέλα», εξηγεί στο CNBC ο Φλόριαν Βάιντινγκερ, CIO στην Santa Lucia Asset Management.
Έκρηξη στην τιμή
Το Ιράν αντλεί καθημερινά 3,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα ήτοι το 3% της παγκόσμιας παραγωγής. Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός του ΟΠΕΚ ενώ η στρατηγική του θέση το καθιστά σημαντικό ρυθμιστή στο παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου.
Το Ιράν βρίσκεται στη μία πλευρά των Στενών του Ορμούζ, το βαθύ κανάλι μεταξύ Ιράν και Ομάν, μέσω του οποίου ρέει σχεδόν το ένα πέμπτο όλου του πετρελαίου που καταναλώνει ο κόσμος καθημερινά. Το αργό πετρέλαιο Brent διαπραγματεύτηκε την Παρασκευή γύρω στα 73 δολάρια το βαρέλι, ήδη αυξημένο κατά το ένα πέμπτο φέτος.
Ορισμένες μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και κορυφαίοι εμπορικοί οίκοι ανέστειλαν τις αποστολές αργού πετρελαίου και καυσίμων μέσω των Στενών του Ορμούζ λόγω των επιθέσεων, ανέφεραν τέσσερις εμπορικές πηγές στο Reuters. Ο William Jackson, επικεφαλής οικονομολόγος αναδυόμενων αγορών στην Capital Economics, εξηγεί ότι ακόμη και αν η σύγκρουση περιοριστεί, το Brent μπορεί να αυξηθεί στα περίπου 80 δολάρια, που ήταν η κορύφωση κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου στο Ιράν τον περασμένο Ιούνιο.
Μια παρατεταμένη σύγκρουση που θα επηρεάσει την προσφορά θα μπορούσε να προκαλέσει την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου γύρω στα 100 δολάρια, προσθέτοντας ενδεχομένως 0,6-0,7 % στον παγκόσμιο πληθωρισμό, ανέφερε σε σημείωμά του.
Η Bridget Payne, επικεφαλής ενεργειακών προβλέψεων στην Oxford Economics, εκτιμά ότι οι διακοπές στη ναυτιλία χαμηλού επιπέδου στα Στενά του Ορμούζ, που προκαλούν μείωση κατά 50% της κυκλοφορίας των πλοίων, θα ανέβαζαν τις τιμές του πετρελαίου στα 84 δολάρια το βαρέλι, όπως αναφέρει η Wall Street Journal. Μια πλήρης διακοπή της διαμετακόμισης για μια εβδομάδα θα προκαλούσε την αύξηση των τιμών του πετρελαίου στα 140 δολάρια το βαρέλι, ένα σοκ παρόμοιο με την πλήρη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.