Σε ευρύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο για τη διαχείριση μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου απορρίπτονται αναφέρεται δημοσίευμα του Politico, κάνοντας λόγο για πρωτοβουλία ομάδας κρατών-μελών της ΕΕ, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, που εξετάζουν τη μεταφορά του συστήματος επιστροφών εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η πρόταση αφορά τη δημιουργία λεγόμενων «κέντρων επιστροφής» (return hubs) σε τρίτες χώρες, όπως η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, όπου θα μεταφέρονται όσοι αιτούντες άσυλο έχουν απορριφθεί και δεν δικαιούνται παραμονή στην ΕΕ. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με πρόσφατη ευρωπαϊκή νομοθεσία που επιτρέπει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη λειτουργία τέτοιων δομών εκτός ΕΕ.
Το Politico αναφέρει ότι περισσότερα από τα μισά κράτη-μέλη της Ένωσης έχουν ζητήσει την επιτάχυνση της διαδικασίας, με χώρες όπως η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία να φέρονται ως πρωτοστάτες της πρωτοβουλίας. Παράλληλα, υπενθυμίζει δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, σύμφωνα με τις οποίες στόχος είναι οι πρώτες συμφωνίες να ολοκληρωθούν μέσα στο 2026 και τα κέντρα να τεθούν σε λειτουργία από το 2027.
Διπλωματικές διεργασίες και αντιδράσεις
Οι χώρες που θα φιλοξενήσουν τα κέντρα δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ η σχετική διπλωματική διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη. Όπως σημειώνεται, εξετάζονται μεταξύ άλλων η Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, ενώ στο παρασκήνιο αναφέρεται και η Ουγκάντα. Αντίθετα, χώρες όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη φαίνεται να αποκλείονται λόγω ανησυχιών για πιθανή ενίσχυση δικτύων διακίνησης μεταναστών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη επενδύσει σημαντικά κεφάλαια σε χώρες που εξετάζονται για τα κέντρα αυτά, με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στη Ρουάντα μέσω του προγράμματος Global Gateway και επιχορηγήσεις στο Ουζμπεκιστάν.
Ωστόσο, το σχέδιο προκαλεί έντονες αντιδράσεις. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) προειδοποιεί για κινδύνους παραβίασης δικαιωμάτων, ενώ κράτη όπως η Γαλλία και η Ισπανία εκφράζουν επιφυλάξεις. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν σημείωσε ότι δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής επιτυχημένα παραδείγματα τέτοιων δομών, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη λειτουργικότητά τους.
Από την πλευρά τους, εκπρόσωποι των Πρασίνων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάνουν λόγο για πολιτική που ενδέχεται να παραβιάζει θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχουν εγγυήσεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις χώρες υποδοχής.