Μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κινούνται προς την κατεύθυνση της υιοθέτησης νέων μέτρων με στόχο την αποσυμφόρηση της μεταναστευτικής κρίσης, δίνοντας έμφαση στη δίκαιη κατανομή των ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών και στην ενισχυμένη συνεργασία με τρίτες χώρες. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανάγκη αντιμετώπισης της συνεχιζόμενης πίεσης από τις παράτυπες μεταναστευτικές ροές.
Πριν από δέκα ημέρες, ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον κανονισμό που αφορά την καθιέρωση κοινού συστήματος επιστροφής υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα στην ΕΕ παρουσίασε το σχέδιο έκθεσής του στην Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων.
Παρότι το σχέδιο εισάγει σειρά βελτιώσεων στα διαδικαστικά ζητήματα και στη γλωσσική διατύπωση, εξακολουθεί να υιοθετεί εν πολλοίς το υφιστάμενο πλαίσιο για τις πολιτικές επιστροφής. Ο εισηγητής υπεραμύνεται των προτεινόμενων τροπολογιών, τονίζοντας ότι είναι αναγκαίες για την αναμόρφωση της «παρωχημένης οδηγίας για τις επιστροφές», επικαλούμενος τόσο τα χαμηλά ποσοστά εφαρμογής όσο και την ανάγκη ενίσχυσης της εμπιστοσύνης στο συνολικό σύστημα.
Σχέδιο επιστροφής μεταναστών: Προτεινόμενες αλλαγές που περιλαμβάνονται στην έκθεση
– Επέκταση των χωρών επιστροφής και των κέντρων επιστροφής
Το σχέδιο της έκθεσης υποστηρίζει τη σημαντική επέκταση του καταλόγου των χωρών στις οποίες μπορούν να μεταφερθούν οι υπήκοοι τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών σε λεγόμενα «κέντρα επιστροφής» (δηλαδή κέντρα απέλασης σε τρίτες χώρες). Ωστόσο, εισάγει επίσης αρκετές σημαντικές διασφαλίσεις. Συγκεκριμένα, ορίζει ότι ένας κόμβος επιστροφής μπορεί να δημιουργηθεί μόνο βάσει επίσημης συμφωνίας. Διευκρινίζει επίσης ότι οι κόμβοι επιστροφής πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο ως έσχατο μέτρο, όταν τα άτομα δεν έχουν επιστρέψει οικειοθελώς και δεν μπορούν να επιστραφούν στη χώρα καταγωγής τους.
Επιπλέον, το σχέδιο έκθεσης αποκλείει ρητά την επιστροφή ασυνόδευτων παιδιών και οικογενειών με παιδιά σε κέντρα επιστροφής. Εισάγει επίσης την απαίτηση για τα κράτη μέλη της ΕΕ να ενημερώνουν τόσο την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν από τη σύναψη οποιασδήποτε συμφωνίας για τη δημιουργία κέντρου επιστροφής και προβλέπει ότι ένα κέντρο επιστροφής μπορεί επίσης να δημιουργηθεί από την ΕΕ. Τέλος, ζητεί την ολοκληρωμένη παρακολούθηση, συμπεριλαμβανομένης της εποπτείας της τήρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων εντός των κέντρων επιστροφής.
– Εθελοντική αναχώρηση έναντι αναγκαστικής επιστροφής
Το σχέδιο έκθεσης δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην «εθελοντική επιστροφή» έναντι της αναγκαστικής επιστροφής, κυρίως με την αναδιάταξη των σχετικών άρθρων και την ενίσχυση της αντίστοιχης διατύπωσης. Επαναφέρει επίσης την ελάχιστη προθεσμία επτά ημερών για την εθελοντική αναχώρηση, όπως προβλέπεται στην ισχύουσα οδηγία για την επιστροφή.
– Υποχρεώσεις συνεργασίας των υπηκόων τρίτων χωρών
Συνολικά, το σχέδιο έκθεσης διατηρεί τις υποχρεώσεις των υπηκόων τρίτων χωρών να συνεργάζονται κατά τη διάρκεια των διαδικασιών επιστροφής που προβλέπονται στην πρόταση. Ωστόσο, εισάγει επίσης ορισμένες βελτιώσεις για να διασφαλιστεί η αναλογικότητα και η δικαιοσύνη. Ορίζει ότι οι υποχρεώσεις πρέπει να είναι αναλογικές και να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε ατόμου. Επιπλέον, καταργεί ορισμένες από τις τιμωρητικές συνέπειες της μη συνεργασίας, όπως οι οικονομικές κυρώσεις και η άρνηση ή η ανάκληση των αδειών εργασίας.
– Κράτηση και εναλλακτικές λύσεις της κράτησης
Το σχέδιο της έκθεσης δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη χρήση εναλλακτικών λύσεων της κράτησης. Ορίζει ότι η κράτηση πρέπει να εφαρμόζεται μόνο ως έσχατο μέτρο και για το συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα. Διατηρεί επίσης τη μέγιστη περίοδο κράτησης των 12 μηνών, με δυνατότητα παράτασης έξι μηνών, μειώνοντας έτσι σημαντικά την περίοδο κράτησης των 24 μηνών που περιλαμβάνεται στην πρόταση και διατηρώντας το χρονικό πλαίσιο που ορίζεται στην ισχύουσα οδηγία για την επιστροφή.