Ένας τρόπος βαθμολόγησης της βαρύτητας που αποδίδει η αμερικανική διπλωματία σε κάθε ελληνική κυβέρνηση είναι το επίπεδο αξιωματούχου στον οποίο αναθέτει τον «χειρισμό» των ελληνικών πραγμάτων.
Όσο πιο εύκολα ευθυγραμμίζεται η Αθήνα στις υπερατλαντικές υποδείξεις, τόσο στις «διαπραγματεύσεις» κατεβαίνει το επίπεδο εκπροσώπησης από αμερικανικής πλευράς. Οι προσκλήσεις πρωθυπουργών στον Λευκό Οίκο, απλώς επικυρώνουν τη «δουλειά» που έχουν κάνει οι Αμερικανοί πρέσβεις και οι ειδικοί «απεσταλμένοι» του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Τα F-35, η ενίσχυση του ελληνικού οπλοστασίου με αμερικανικό αμυντικό υλικό και η ευρύτερη γεωπολιτική κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο βρίσκονται στο επίκεντρο της επίσκεψης του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα.
Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας φτάνει στην ελληνική πρωτεύουσα σε μια ιδιαίτερα σύνθετη συγκυρία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενώ παράλληλα Αθήνα και Ουάσιγκτον βρίσκονται σε εντατικές διαβουλεύσεις για το αμυντικό υλικό που μπορεί να εξασφαλίσει η Ελλάδα.
Η άμυνα παραμένει ο πιο σταθερός πυλώνας της ελληνοαμερικανικής σχέσης και στην Αθήνα η επίσκεψη Ρούμπιο αντιμετωπίζεται ως επιβεβαίωση του στρατηγικού χαρακτήρα της συνεργασίας των δύο χωρών.
GSI και Τουρκία
Η επίσκεψη αποκτά ιδιαίτερο βάρος και λόγω της χρονικής συγκυρίας. Η σχεδιαζόμενη επανέναρξη των ερευνών βυθού για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), αποτελεί μία από τις εξελίξεις που παρακολουθεί η Αθήνα, όπως και η πιθανότητα κατάθεσης από την τουρκική κυβέρνηση του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Σημαντικό μέρος της συγκυρίας αποτελεί, επίσης, η σχέση της Αθήνας με το Ισραήλ και ο εκνευρισμός που αυτή προκαλεί στην Άγκυρα. Για την ελληνική πλευρά, η γεωπολιτική διάσταση της επίσκεψης είναι ιδιαίτερα σημαντική, ειδικά από τη στιγμή που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διατηρεί άριστες σχέσεις με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η σχεδιαζόμενη επίσκεψη του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς στην Ελλάδα το 2027, η οποία στην Αθήνα θεωρείται ακόμη μία ένδειξη του ενδιαφέροντος της Ουάσιγκτον για την Ελλάδα, όπως αναφέρει σε δημοσίευμά της η εφημερίδα «Καθημερινή».
Για την Γκιλφόιλ
Η άφιξη του Ρούμπιο στην Αθήνα έρχεται λίγες ημέρες μετά τα δημοσιεύματα της Wall Street Journal σχετικά με την αμερικανίδα πρέσβειρα στην Αθήνα Κίμπερλι Γκιλφόιλ.
Η οριστικοποίηση της επίσκεψης έγινε μετά τα συγκεκριμένα δημοσιεύματα και, σύμφωνα με την εικόνα που υπάρχει στην Αθήνα, η παρουσία του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών αποτελεί και έναν τρόπο να εκφράσει την υποστήριξή του προς την Γκιλφόιλ. Η Ελλάδα αποτελεί, εξάλλου, τον μοναδικό ευρωπαϊκό σταθμό της περιοδείας του Ρούμπιο στον οποίο ο ίδιος θα διανυκτερεύσει για δύο βραδιές.
Το ταξίδι του περιλαμβάνει αρχικά το Ρέικιαβικ της Ισλανδίας, όπου θα βρεθεί αύριο, στη συνέχεια την Αθήνα και, κατά την επιστροφή του στις ΗΠΑ, μία στάση στην Πορτογαλία.
Αμερικανικά όπλα
Πίσω από την επίσκεψη Ρούμπιο βρίσκεται και μια ιδιαίτερα λεπτομερής διαπραγμάτευση ανάμεσα στην Αθήνα και την Ουάσιγκτον για το αμυντικό υλικό.
Οι συζητήσεις που πραγματοποιούνται τις τελευταίες ημέρες είναι εκτενείς και σε βάθος, προκειμένου να αποφευχθεί το προηγούμενο της επιστολής Μπλίνκεν, η οποία περιλάμβανε κατά κύριο λόγο συστήματα που δεν είχαν ανάγκη οι Ένοπλες Δυνάμεις.
Ένα από τα αντικείμενα της διαπραγμάτευσης είναι η παραχώρηση πλεονάζοντος αμερικανικού αμυντικού υλικού μέσω της διαδικασίας Excess Defense Articles (EDA) του Πενταγώνου. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα έχει εκφράσει, μεταξύ άλλων, ενδιαφέρον για τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού τύπου Stryker. Το σημαντικότερο, ωστόσο, σκέλος των συζητήσεων αφορά τον οπλισμό που θα διαθέτουν τα ελληνικά F-35.
Τα F-35 και το κόστος
Η Πολεμική Αεροπορία προετοιμάζει ήδη την αεροπορική βάση της Ανδραβίδας για την υποδοχή του πρώτου ελληνικού F-35. Οι εργασίες στις εγκαταστάσεις πρέπει να ολοκληρωθούν εγκαίρως, καθώς το πρώτο αεροσκάφος αναμένεται να προσγειωθεί στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 2029.
Στη λίστα των όπλων που επιθυμεί να αποδεσμεύσουν οι ΗΠΑ για τα ελληνικά F-35 βρίσκονται οι πύραυλοι αέρος-αέρος AIM-9X Block II και AIM-120D (AMRAAM), καθώς και άλλα όπλα που είναι ήδη πιστοποιημένα για τον συγκεκριμένο τύπο αεροσκαφών.
Οι AIM-120D έχουν δυνατότητες ανάλογες με εκείνες των Meteor και για τον λόγο αυτό στην Αθήνα υπάρχει αισιοδοξία ότι θα καταστεί δυνατή η αποδέσμευσή τους. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά έχει ζητήσει και οπλικά συστήματα τα οποία μέχρι πρότινος οι ΗΠΑ δεν αποδέσμευαν, όπως ο πύραυλος AGM-158 JASSM-ER. Ο προϋπολογισμός της Ελλάδας για το σύνολο των συγκεκριμένων οπλικών συστημάτων κινείται λίγο κάτω από το 1 δισ. ευρώ.
Ωστόσο, καλά πληροφορημένες πηγές που επικαλείται το δημοσίευμα σημειώνουν ότι το τελικό κόστος θα εξαρτηθεί από τον αριθμό των όπλων που θα επιλεγούν σε κάθε κατηγορία. Στο πλαίσιο των επαφών αναμένεται να συζητηθεί και το ζήτημα της υποστήριξης. Δεν αφορά μόνο τα οπλικά συστήματα, αλλά και τις ίδιες τις πλατφόρμες των F-35, καθώς στόχος είναι να εξασφαλίζεται ικανοποιητική διαθεσιμότητα των αεροσκαφών. Για τον λόγο αυτό εξετάζονται και συμφωνίες εν συνεχεία υποστήριξης.
Επιπλέον 20 F-35 και F-16 Viper
Σε αυτή τη φάση δεν αναμένεται να ενεργοποιηθεί η προαίρεση για την αγορά ακόμη 20 F-35. Η συγκεκριμένη απόφαση τοποθετείται μετά το 2030, όταν εκτιμάται ότι θα υπάρχει εκ νέου δημοσιονομικός χώρος. Παράλληλα, συνεχίζεται το πρόγραμμα αναβάθμισης των ελληνικών F-16 στη διαμόρφωση Viper. Η διαδικασία αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027. Στη συνέχεια, μέσα στο 2028, προβλέπεται να επεκταθεί και στα 37 F-16 Block 50.
Στρατηγικός διάλογος
Το ακριβές πρόγραμμα του Μάρκο Ρούμπιο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και αναμένεται να κλείσει την Τρίτη. Πάντως, σύμφωνα με πληροφορίες από το περιβάλλον του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, υπάρχει πρόθεση να εκφωνήσει ο ίδιος ομιλία για την κατάσταση στον κόσμο και τις διεθνείς εξελίξεις της περιόδου. Το κύριο πρόγραμμα της επίσκεψης θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, καθώς ο Ρούμπιο αναμένεται να φτάσει στην Αθήνα αργά το βράδυ της Τρίτης.
Η επίσκεψη συνδέεται με τον έκτο γύρο του στρατηγικού διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, ο οποίος θα πραγματοποιηθεί τόσο στο υπουργείο Εξωτερικών όσο και στο Μέγαρο Μαξίμου. Στο υπουργείο Εξωτερικών θα πραγματοποιηθούν οι εργασίες του διαλόγου και οι κοινές δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Στη συνέχεια, ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα μεταβεί στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου θα έχει κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.