Ένα διαφορετικό πολιτικό αφήγημα για την Ευρώπη, με επίκεντρο τις πόλεις, τη δημοκρατία και τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών, παρουσίασε ο Δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, ανοίγοντας στην Αθήνα τη συνάντηση του PES «Democracy at its Roots».
Η «δημοκρατία της καθημερινότητας»
Ο Δήμαρχος Αθηναίων περιέγραψε ως βασική προοδευτική προτεραιότητα την αποκατάσταση της «δημοκρατίας της καθημερινότητας». Τόνισε ότι η ενίσχυση της ακροδεξιάς δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ούτε με την ηθική καταδίκη των ψηφοφόρων ούτε με την υιοθέτηση της πολιτικής ατζέντας της Δεξιάς.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι οι προοδευτικές δυνάμεις δεν μπορούν να περιοριστούν στην υπεράσπιση ενός status quo που δεν πείθει πλέον μεγάλα τμήματα των ευρωπαϊκών κοινωνιών.
«Η απάντησή μας πρέπει να είναι πολιτική, κοινωνική και απολύτως συγκεκριμένη: να ξανακάνουμε τη δημοκρατία αποτελεσματική στην καθημερινή ζωή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον Χάρη Δούκα, η νέα ευρωπαϊκή Δεξιά μετατρέπει την κοινωνική ανασφάλεια σε φόβο, τον φόβο σε θυμό και τον θυμό σε πολιτική δύναμη. Στρέφει, όμως, αυτόν τον θυμό όχι προς τα κέντρα όπου συγκεντρώνονται ο πλούτος και η ισχύς, αλλά προς τους πιο ευάλωτους: τον μετανάστη, τη μειονότητα, τον διαφορετικό και τον κοινωνικά αδύναμο.
Ασφάλεια δεν σημαίνει μόνο εξοπλισμούς
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διεύρυνση της έννοιας της ασφάλειας. Όπως υποστήριξε, μια ασφαλής Ευρώπη οφείλει να προστατεύει τόσο τα σύνορά της όσο και τους ανθρώπους της.
Η στρατιωτική ισχύς, σημείωσε, είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί για να καταστήσει τις κοινωνίες πραγματικά ανθεκτικές.
«Ένα άρμα μάχης δεν μπορεί να κάνει μια πόλη οικονομικά προσιτή. Ένα αμυντικό σύστημα δεν μπορεί να προστατεύσει μια γειτονιά από έναν ακραίο καύσωνα. Ένας εξοπλισμός δεν μπορεί να εξασφαλίσει σπίτι σε έναν νέο άνθρωπο, φροντίδα σε έναν ηλικιωμένο ή ίσες ευκαιρίες σε ένα παιδί», τόνισε.
Με αυτή την αναφορά, ο Δήμαρχος Αθηναίων έθεσε τη στέγη, την κοινωνική συνοχή, την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες, την ενεργειακή ασφάλεια και την κλιματική ανθεκτικότητα στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας.
Οι πόλεις στο τραπέζι των ευρωπαϊκών αποφάσεων
Βασικό μέρος του μανιφέστου αφορούσε τον ρόλο της Αυτοδιοίκησης. Ο Χάρης Δούκας υπογράμμισε ότι οι δήμοι και οι περιφέρειες δεν αποτελούν απλούς διοικητικούς μηχανισμούς εφαρμογής αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.
Είναι, όπως σημείωσε, οι δημοκρατικοί θεσμοί που βρίσκονται πιο κοντά στον πολίτη και το πρώτο πολιτικό επίπεδο στο οποίο κάθε μεγάλη ευρωπαϊκή ιδέα καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει.
Στις πόλεις αντιμετωπίζονται η στεγαστική κρίση και οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Στις πόλεις οργανώνεται η κοινωνική φροντίδα, εφαρμόζεται η πράσινη μετάβαση και κρίνεται εάν η ψηφιακή αλλαγή θα υπηρετήσει τον άνθρωπο ή θα δημιουργήσει νέες ανισότητες.
Για τον λόγο αυτόν, ο Δήμαρχος Αθηναίων ζήτησε μόνιμη και ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών.
«Όχι επειδή ζητούμε περισσότερη εξουσία για τους δημάρχους. Αλλά επειδή απαιτούμε περισσότερη δημοκρατία για τους πολίτες», ανέφερε.
Ευρωπαϊκός «Προϋπολογισμός Δημοκρατίας»
Στην ομιλία του, ο Χάρης Δούκας παρουσίασε τη διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως μια βαθιά πολιτική σύγκρουση για το μέλλον της Ευρώπης.
Υποστήριξε ότι οι νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν με την αποδυνάμωση της Πολιτικής Συνοχής, της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, των πόλεων, των περιφερειών και των κοινωνικών πολιτικών.
Παρουσίασε, παράλληλα, ένα συγκεκριμένο πλαίσιο διεκδικήσεων:
– Ευρωπαϊκός προϋπολογισμός ύψους τουλάχιστον 1,38% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ.
– Χρηματοδότηση από γνήσιους και προοδευτικούς ίδιους πόρους.
– Αποτροπή αδικαιολόγητων περικοπών στην Πολιτική Συνοχής και στην αγροτική ανάπτυξη.
– Καθιέρωση της αρχής «καμία βλάβη στη συνοχή» ως δεσμευτικού κανόνα για τις ευρωπαϊκές πολιτικές.
– Υποχρεωτική εδαφική διάσταση στα εθνικά σχέδια, με σεβασμό στις αρμοδιότητες των πόλεων και των περιφερειών.
– Διάθεση τουλάχιστον του 20% των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων για ολοκληρωμένες στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης.
– Άμεση πρόσβαση των πόλεων στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.
Ο Χάρης Δούκας συμπύκνωσε αυτές τις διεκδικήσεις στην πρόταση για έναν «Προϋπολογισμό Δημοκρατίας»: έναν ευρωπαϊκό προϋπολογισμό που δεν θα αξιολογείται μόνο από το συνολικό του ύψος, αλλά και από το κατά πόσο ενισχύει την κοινωνική συνοχή, τη συμμετοχή των πολιτών και τη δυνατότητα των τοπικών κοινωνιών να διαμορφώνουν το μέλλον τους.
Το κάλεσμα για έναν νέο προοδευτισμό
Ο Δήμαρχος Αθηναίων κάλεσε τις ευρωπαϊκές προοδευτικές δυνάμεις να οικοδομήσουν έναν νέο προοδευτισμό: δημοκρατικό, πράσινο, ριζοσπαστικό στις επιδιώξεις και απολύτως ρεαλιστικό στις λύσεις.
Έναν προοδευτισμό που δεν θα φοβάται να μιλήσει για αναδιανομή του πλούτου και της ισχύος, να υπερασπιστεί τα δημόσια αγαθά και να συγκρουστεί με συμφέροντα που, όπως είπε, «ιδιωτικοποιούν τα κέρδη και κοινωνικοποιούν το κόστος».
Ταυτόχρονα, παρουσίασε την πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία «ΠΑΡΕ ΘΕΣΗ», μέσω της οποίας δήμαρχοι, περιφερειάρχες, αιρετοί, κοινωνικοί φορείς και πολίτες καλούνται να συνυπογράψουν το αίτημα για έναν ευρωπαϊκό «Προϋπολογισμό Δημοκρατίας».
Στόχος είναι η συγκρότηση μιας μεγάλης ευρωπαϊκής συμμαχίας πόλεων και πολιτών, η οποία θα μεταφέρει τη φωνή των τοπικών κοινωνιών στα θεσμικά όργανα της ΕΕ πριν από τη λήψη των κρίσιμων αποφάσεων για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.
Η ομιλία ολοκληρώθηκε με ένα κάλεσμα πολιτικής συμμετοχής από την Αθήνα προς ολόκληρη την Ευρώπη:
«Η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη. Η δημοκρατία κατακτάται καθημερινά. Η δημοκρατία δυναμώνει όταν οι πολίτες έχουν φωνή, όταν οι πόλεις έχουν ρόλο και όταν η Ευρώπη δεν αφήνει κανέναν πίσω».
Ολόκληρη η εναρκτήρια ομιλία του Χάρη Δούκα
Φίλες και φίλοι,
Αγαπητοί συνάδελφοι,
Σας καλωσορίζω στην Αθήνα. Στην πόλη όπου η δημοκρατία έχει τις ρίζες της. Όχι ως ένα ένδοξο μνημείο του παρελθόντος, αλλά ως μια ζωντανή και απαιτητική υπόσχεση: ότι ο πολίτης δεν είναι θεατής της Ιστορίας. Είναι ενεργός συνδιαμορφωτής των κοινών.
Αυτό ακριβώς σημαίνει ο τίτλος της σημερινής μας συνάντησης: «Democracy at its Roots». Η δημοκρατία δεν αρχίζει στα κλειστά γραφεία. Δεν εξαντλείται στις συνόδους κορυφής. Δεν μετριέται μόνο την ημέρα των εκλογών. Η δημοκρατία αρχίζει στη γειτονιά, στο σχολείο, στο δημόσιο νοσοκομείο, στην πλατεία, στην υπηρεσία του δήμου. Αρχίζει εκεί όπου ο πολίτης συναντά το κράτος και κρίνει, μέσα από την καθημερινή του ζωή, αν οι θεσμοί λειτουργούν για εκείνον.
Και σήμερα πρέπει να μιλήσουμε καθαρά.
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά στην πιο κρίσιμη δοκιμασία των τελευταίων δεκαετιών. Ο διεθνής καταμερισμός ισχύος αλλάζει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναπροσδιορίζουν τις προτεραιότητές τους. Η Κίνα συνδυάζει βιομηχανική πολιτική, τεχνολογία και γεωπολιτική επιρροή. Ο πόλεμος επέστρεψε στην ήπειρό μας. Η ενεργειακή και τεχνολογική αυτονομία γίνονται όροι κυριαρχίας. Η κλιματική κρίση δεν είναι πια μια μακρινή περιβαλλοντική απειλή· είναι οικονομική, κοινωνική και υπαρξιακή πραγματικότητα.
Το μεγάλο ερώτημα είναι ένα: μπορεί η Ευρώπη να απαντήσει σε αυτές τις προκλήσεις και, ταυτόχρονα, να διατηρήσει τη δημοκρατική και κοινωνική υπόσχεση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε;
Μέχρι σήμερα, η απάντηση δεν είναι αρκετά πειστική.
Η Ευρώπη συζητά για ανταγωνιστικότητα, ενώ εκατομμύρια Ευρωπαίοι δεν μπορούν να πληρώσουν το ενοίκιό τους. Συζητά για στρατηγική αυτονομία, ενώ παραμένει εξαρτημένη από κρίσιμες τεχνολογίες και πρώτες ύλες. Συζητά για πράσινη μετάβαση, αλλά πολύ συχνά ζητά από όσους έχουν τις μικρότερες δυνατότητες να πληρώσουν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους. Και συζητά για δημοκρατία, την ώρα που όλο και περισσότεροι πολίτες αισθάνονται ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τη δική τους ζωή και χωρίς τη δική τους φωνή.
Το αποτέλεσμα αυτής της αντίφασης είναι μπροστά μας.
Η ακροδεξιά ενισχύεται. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες κυβερνά ή συμμετέχει στην κυβέρνηση. Η ανασφάλεια μετατρέπεται σε φόβο, ο φόβος σε θυμό και ο θυμός σε πολιτική δύναμη. Και αυτός ο θυμός δεν στρέφεται προς τα πάνω, εκεί όπου συγκεντρώνονται ο πλούτος και η ισχύς. Στρέφεται προς τα κάτω: στον μετανάστη, στη μειονότητα, στον διαφορετικό, στον πιο αδύναμο.
Η δική μας απάντηση δεν μπορεί να είναι η ηθική καταδίκη των πολιτών. Δεν μπορεί να είναι η αντιγραφή της γλώσσας και της ατζέντας της Δεξιάς. Δεν μπορεί όμως να είναι ούτε η άκριτη υπεράσπιση ενός status quo που έχει πάψει να πείθει.
Η απάντησή μας πρέπει να είναι πολιτική, κοινωνική και απολύτως συγκεκριμένη: να ξανακάνουμε τη δημοκρατία αποτελεσματική στην καθημερινή ζωή. Να αποκαταστήσουμε τη δημοκρατία της καθημερινότητας.
Γιατί η δημοκρατία κρίνεται εκεί όπου ζουν οι άνθρωποι.
Δεν μπορούμε να μιλάμε για ασφάλεια αν οι άνθρωποι δεν αισθάνονται ασφαλείς στο σπίτι τους, στη δουλειά τους και στη γειτονιά τους. Δεν μπορούμε να μιλάμε για ευρωπαϊκή ισχύ χωρίς κοινωνική συνοχή. Δεν μπορούμε να υπερασπιστούμε τα σύνορα της Ευρώπης και να αφήνουμε απροστάτευτους τους ανθρώπους της απέναντι στη φτώχεια, στην ενεργειακή ανασφάλεια, στις πλημμύρες, στις πυρκαγιές και στους ακραίους καύσωνες.
Όπως διακηρύσσουμε σήμερα μαζί με τον Πρόεδρο της Ομάδας PES στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, Luca Menesini, η Ευρώπη οφείλει να διευρύνει την αντίληψή της για την ασφάλεια. Η στρατιωτική ισχύς είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί για να κάνει τις κοινωνίες ανθεκτικές. Ένα άρμα μάχης δεν μπορεί να κάνει μια πόλη οικονομικά προσιτή. Ένα αμυντικό σύστημα δεν μπορεί να προστατεύσει μια γειτονιά από έναν ακραίο καύσωνα. Ένας εξοπλισμός δεν μπορεί να εξασφαλίσει σπίτι σε έναν νέο άνθρωπο, φροντίδα σε έναν ηλικιωμένο ή ίσες ευκαιρίες σε ένα παιδί.
Μια κοινωνία βαθιά άνιση είναι μια κοινωνία ευάλωτη. Και μια κοινωνία που αισθάνεται εγκαταλελειμμένη γίνεται εύκολη λεία για τον αυταρχισμό και τον λαϊκισμό.
Εδώ βρίσκεται η ιδιαίτερη ευθύνη της Αυτοδιοίκησης.
Οι πόλεις και οι περιφέρειες δεν είναι απλοί διοικητικοί μηχανισμοί που εκτελούν αποφάσεις άλλων. Είναι οι δημοκρατικοί θεσμοί που βρίσκονται πιο κοντά στον πολίτη. Είναι το πρώτο πολιτικό επίπεδο στο οποίο μια μεγάλη ιδέα πρέπει να αποδείξει ότι λειτουργεί.
Στις πόλεις αντιμετωπίζουμε τη στεγαστική κρίση. Στις πόλεις οργανώνουμε την κοινωνική φροντίδα. Στις πόλεις υλοποιούμε την πράσινη μετάβαση. Στις πόλεις διαχειριζόμαστε τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Στις πόλεις κρίνεται καθημερινά αν η ψηφιακή αλλαγή θα υπηρετήσει τον άνθρωπο ή θα δημιουργήσει νέους αποκλεισμούς.
Η Αυτοδιοίκηση μπορεί να γίνει το όχημα για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης. Για να το πετύχουμε, πρέπει να επαναφέρουμε τους δημόσιους θεσμούς στην υπηρεσία της κοινωνίας. Να υπερασπιστούμε τα δημόσια αγαθά: το νερό, την ενέργεια, τη στέγη, τον δημόσιο χώρο, την ψηφιακή γνώση. Να δώσουμε στους πολίτες πραγματικό ρόλο στη διαχείρισή τους.
Γι’ αυτό η συζήτηση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο δεν είναι μια τεχνική διαπραγμάτευση ποσοστών.
Είναι η μεγάλη πολιτική συζήτηση για το ποια Ευρώπη θέλουμε. Είναι η ευκαιρία να ενισχύσουμε ξανά τους πυλώνες πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε η ευρωπαϊκή ιδέα: την ειρήνη, το κράτος δικαίου, την αλληλεγγύη, την κοινωνική πρόοδο και την κοινή ευημερία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει έναν προϋπολογισμό σχεδόν 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2028–2034. Ήδη, όμως, ισχυρά κράτη ζητούν περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων. Ζητούν από την Ευρώπη να κάνει περισσότερα με λιγότερα. Να χρηματοδοτήσει νέες προτεραιότητες αποδυναμώνοντας την Πολιτική Συνοχής, την Κοινή Αγροτική Πολιτική, τις περιφέρειες, τις πόλεις και τις κοινωνικές πολιτικές.
Αυτό δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι υπαναχώρηση.
Δεν μπορεί να υπάρξει ισχυρότερη Ευρώπη με ασθενέστερες πόλεις. Δεν μπορεί να υπάρξει κοινό ευρωπαϊκό μέλλον με 27 αποσπασματικά εθνικά μοντέλα. Δεν μπορεί να υπάρξει περισσότερη δημοκρατία όταν οι αποφάσεις επανασυγκεντρώνονται και απομακρύνονται από τους πολίτες.
Η θέση μας είναι σαφής.
Θέλουμε έναν φιλόδοξο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, τουλάχιστον στο 1,38% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με γνήσιους και προοδευτικούς ίδιους πόρους.
Απορρίπτουμε τις αδικαιολόγητες περικοπές στη συνοχή και στην αγροτική ανάπτυξη. Ζητούμε η αρχή «καμία βλάβη στη συνοχή» να γίνει δεσμευτικός κανόνας για κάθε ευρωπαϊκή πολιτική.
Απαιτούμε τα εθνικά σχέδια να περιλαμβάνουν σαφή εδαφική διάσταση και να σέβονται τις αρμοδιότητες των πόλεων και των περιφερειών. Τουλάχιστον το 20% των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων πρέπει να στηρίζει ολοκληρωμένες στρατηγικές τοπικής ανάπτυξης.
Διεκδικούμε άμεση πρόσβαση των πόλεων στα ευρωπαϊκά ταμεία. Και απαιτούμε μόνιμη θέση της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης στο τραπέζι όπου διαμορφώνονται οι ευρωπαϊκές πολιτικές.
Όχι επειδή ζητούμε περισσότερη εξουσία για τους δημάρχους. Αλλά επειδή απαιτούμε περισσότερη δημοκρατία για τους πολίτες.
Χρειαζόμαστε έναν νέο προοδευτισμό.
Έναν προοδευτισμό δημοκρατικό, γιατί χωρίς συμμετοχή καμία αλλαγή δεν αντέχει. Πράσινο, γιατί δεν υπάρχει κοινωνικό μέλλον σε έναν μη βιώσιμο πλανήτη. Ριζοσπαστικό στις επιδιώξεις του, γιατί οι ανισότητες δεν αντιμετωπίζονται με μικρές διορθώσεις. Και απολύτως ρεαλιστικό στις λύσεις του, γιατί οι πολίτες δεν χρειάζονται άλλες υποσχέσεις· χρειάζονται αποτελέσματα.
Ο νέος προοδευτισμός δεν φοβάται να μιλήσει για αναδιανομή της ισχύος και του πλούτου. Δεν φοβάται να συγκρουστεί με τα μεγάλα συμφέροντα που ιδιωτικοποιούν τα κέρδη και κοινωνικοποιούν το κόστος. Δεν φοβάται να υπερασπιστεί το δημόσιο αγαθό. Και, πάνω απ’ όλα, δεν φοβάται να εμπιστευτεί τους πολίτες.
Σήμερα, εδώ στην Αθήνα, κάνουμε ένα ακόμη βήμα.
Μετατρέπουμε τη συζήτησή μας σε αφετηρία πανευρωπαϊκής κινητοποίησης. Ξεκινάμε την πρωτοβουλία «ΠΑΡΕ ΘΕΣΗ».
Καλούμε δημάρχους, περιφερειάρχες, αιρετούς, κοινωνικούς φορείς και πολίτες από κάθε γωνιά της Ευρώπης να συνυπογράψουν μια κοινή απαίτηση: ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός να γίνει προϋπολογισμός δημοκρατίας.
Να οικοδομήσουμε μια μεγάλη ευρωπαϊκή συμμαχία πόλεων και πολιτών. Να μεταφέρουμε τη φωνή της στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα πριν ληφθούν οι κρίσιμες αποφάσεις. Να καταστήσουμε σαφές ότι οι αποφάσεις για τον προϋπολογισμό δεν είναι λογιστικές εγγραφές. Είναι αποφάσεις για το σπίτι, την εργασία, την υγεία, το περιβάλλον και το μέλλον κάθε Ευρωπαίου πολίτη.
Το «ΠΑΡΕ ΘΕΣΗ» δεν είναι ένα ακόμη ψήφισμα. Είναι πρόσκληση συμμετοχής. Είναι δέσμευση δράσης. Είναι η απαίτηση να επιστρέψει η ευρωπαϊκή πολιτική εκεί όπου αποκτά πραγματικό νόημα: στους ανθρώπους και στις κοινότητές τους.
Από την Αθήνα, την πόλη όπου η δημοκρατία απέκτησε για πρώτη φορά όνομα, στέλνουμε σήμερα ένα μήνυμα σε ολόκληρη την Ευρώπη:
Η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη. Η δημοκρατία κατακτάται καθημερινά. Η δημοκρατία δυναμώνει όταν οι πολίτες έχουν φωνή, όταν οι πόλεις έχουν ρόλο και όταν η Ευρώπη δεν αφήνει κανέναν πίσω.
Μπορούμε να επανακτήσουμε τον έλεγχο της ζωής στις πόλεις μας;
Μπορούμε να κάνουμε ξανά την Ευρώπη υπόθεση των πολιτών της;
Μπορούμε να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη πιο δημοκρατική, πιο δίκαιη και πιο ισχυρή;
Ναι, μπορούμε.
Αλλά μόνο αν πάρουμε θέση. Όλοι μας. Από σήμερα.
Γιατί η δημοκρατία ξεκινά από τις κοινότητές μας.
Σας ευχαριστώ.